Буряад-монгол зурхай июниин 24-һөө 30 болотор
Зурхай
24 jun
Байгша омнай Гэр бүлын жэл гэжэ нэрлэгдэһэн хадань, уласай арадай артистнууд Эржена, Саян Жамбаловтанай, мүн бэлиг талаантай үхибүүдэйнь зохёохы ажалда зорюулагдаһан дуунай үдэшэ Буряад драмын театрта һаяхан үнгэргэгдэжэ, дуунуудыень үнинэй дуулаагүй шагнагшадай горитой анхарал татаба, анхан зохёоһон түрүүшын дуунуудынь халуун альга ташалгаар үдэшэгдэбэ.
Һаяхана Буряад Уласай ниислэлһээ Казань хото хүрэтэр агаарай онгосоор сэхэ ниидэхэ арга боломжо нээгдэбэ. Долоон хоногто хоёр дахин иишэ тиишээ дүүрэн самолёт ниидэнэ. Нэгэ иимэ рейсээр Татарстан Уласай айлшад ерэжэ, Буряадай гайхамшагта олон газарнуудаар ябаба. Казань хотодохи буряад нютагаархидай эблэлэй түрүүлэгшэ Сэсэгма Бубеева тус аяншалга эмхидхэһэн байна.
Зулгы һайхан зунайнгаа сагые угтаха уулзуурай үедэ - буянта һайхан һарын 16-ай бимба гарагта - Зугаалайн дунда һургуулида энэ жэлэй һуралсалай жэл түгэсэбэ гэһэн “Һүүлшын хонхо” жэнгиржэ, һурагшадай, һургуулиин бүхы ажалшадай, багшанарай, түрэлхидэй, энэ һургуули урда жэлнүүдтэ дүүргэһэн шабинарайнь ехэ һайндэр болоо. Энэ ехэ найрта хүндэтэ айлшад - жаргаланта 60 жэлэй саана (аяар 1964 ондо) энэ һургуули дүүргэһэн шабинар урилгаар ерэжэ хабаадаа.
Үнгэрһэн амаралтын үдэрнүүдтэ (бимба, нима гарагуудта) Буряадай заха холын Захааминай аймагта ехэ найр нааданууд олоной хабаадалгатайгаар үнгэрөө. Мүнөө жэлэй Сурхарбаан аймагай түб Закаменск хотын болон суута Зэдын вольфрамо-молибденовэ комбинадай байгуулагдаһаар 90 жэлэй ойнуудта зорюулагдаа. Үшөө тиихэдэ энэ жэлнай Орос орондомнай Гэр бүлын жэл гэжэ соносхогдонхой хадань, олон хэмжээ ябуулганууд гүрэн түрымнай үндэһэн болохо гэр бүлэнүүдэй, үе үенүүдэй холбоондо, үри үхибүүдэй хүмүүжүүлгэдэ зорюулагдаһан байна.
Зунай эхин һарын ааяма халуун үдэрнүүд тогтожо эхилбэ. Бүтэмэ халуунай үшөө эхилээдүй байгаашье һаань, уһанда шунгахаяа ороһон хэды хүнүүд наһа бараа гэһэн гашуудалтай мэдээнүүдые МЧС-эй албан дуулгажал байна.
Улаан-Yдын Железнодорожно хороогой засаг даргатай хѳѳрэлдѳѳ хэхынгээ урда тээ бэлэдхэл хэжэ, тэндэхи углуу булангуудые нилээд хэмжээб. Тус район одхон хүбүүн Түмэнэйм түрэhэн газар болоно тула урданайнь түхэлые hанан дурсан, сэдьхэлээ хүдэлгэн ябагдаа.
Июниин 13-да видеоконференц- холбооной гуримаар Алас Дурнын тойрогой дэбисхэр дээрэ түймэрэй аюулай хаһын ба ехэ уһанай асуудалнуудаар суглаан болобо. Россиин Засагай газарай Түрүүлэгшын орлогшо Дмитрий Патрушев суглаа хүтэлбэ.
Ага нютагаа, домогтой, түүхэтэй Догой тоонтоёо “Тоонто” гэһэн аман зохёолой арадай ансамбльдаа түүрээн, магтан дууладаг Мунко-Жаргал Аюшеевич Дармаев 75 наһанайнгаа үндэр дабаанда хүрэжэ, баян намтар, туйлаһан ажал хэрэгүүд, эльгэ нимгэнтэй эжынэр, эрэлхэг зоригтой абанар, гэр бүлэ, хүүгэд тухайгаа ехэ удхатай, урма зориг түрүүлһэн, үри һадаһадтаа зорюулһан “Аба, эжынгээ һургаалаар” гэжэ нэрлэгдэһэн ном-бэшэгээ барлан гаргаба.
Москва хотодо үнгэргэгдэһэн “Мировая модель-2024” гэһэн уласхоорондын урилдаанда Буряадай гурбан түлөөлэгшэ гол шанда хүртэбэ гэһэн мэдээсэл май һарын эхиндэ Буряадай бүхы мэдээсэлэй албанууд, сонинууд дуулгаа һэн. Үхибүүдэй наһанай бүлэгтэ Анастасия Лыгденова болон Максим Высоцкий гэгшэд шалгараа. 36-50 наһанай хатадай дунда Аюна Халудоровада урилдаанай тэтим үмдэхүүлэгдээ.
Агын социальна hалбариин ажалшадай мэргэжэл дээшэлүүлхэ институдай эмхидхэhэн буряад хэлэ сэсэрлигэй үхибүүдтэ заадаг багшанарай можо хоорондын семинар майн хуушаар Агада боложо үнгэрбэ. Сэсэрлигтэ ганса буряад хэлэтэй (монолингвальна) бүлэгүүдтэ үхибүүдые буряад хэлэндэ hургадаг багшанар бэе бэеынгээ хэжэ байhан ажалтай танилсаба, дүй дүршэлөөрөө хубаалдаба.
Аяар холын 1923 оной майн 30-да Буряад-Монголой АССР байгуулагдаһан түүхэтэй. Энэ үдэртэ дашарамдуулан, олониитын суглаан ба тоглолто Буряадай Оперо болон баледэй театрта эмхидхэгдээ.
В.Р. Филипповэй нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй хүдөө ажахын академиин эрдэмтэд уласайнгаа дунда һургуулинуудай дэргэдэхи агроклассуудта туһа хүргэнэ. Тэдэнэй туһаламжаар жэмэстэй модохонууд һуулгагдана.
“Тоонто нютаг”, “Эжымни”, “Эгэшэ аха хоёрни”, “Шиниим түрэһэн үдэр”, “Энэл даа, Эгэтын-Адаг”, “Хани нүхэдни”, “Манай нютаг”, “Үнгын голой дангина”, “Инаг дураяа гамнаарай” болон бусад зүрхэ сэдьхэл хүдэлгэмэ, олоной эгээл дуратай дуунуудай үгэнүүдэй автор Гунга Чимитовэй үлгэн энэ дэлхэй дээрэ түрэһөөр байгша ондо 100 жэл гүйсэбэ.
«Алтан ойгоо угтаабди», - гэжэ хөөрэһэн, ехэ баяраа мэдүүлһэн, “Буряад үнэндөө” гушаад гаран жэлдэ суг амжалтатай хүдэлһэн Гэсэгма Амуровна Доржиева хани басагадтаяа эдэбхи үүсхэл гаргажа, 50 жэлэй саана түрэл һургуулияа дүүргэһэн 44 нүхэд, классайнгаа хүтэлбэрилэгшэд, багшанар Дэнсэма Цырендондоковна Цырендондокова, Рыгзема Дашинимаевна Мижитова тухайгаа үнгэтэ һайхан “Хошун-Узурская средняя школа. Выпуск №8. 1964-1974, 1974-2024” гэжэ нэрэтэй ном барлажа, һуралсалайнгаа гуламтын 8-дахи выпускдэ зорюулаа. Наһа бараһан, суг һураһан нүхэдэйнгээ баян намтар, ажалай амжалта, наһан соогоо туйлаһан хэрэгүүд тухайгаа энэ ном соогоо хөөрэжэ шадаба.
Улаан-Үдэ хотын И. Калашниковай нэрэмжэтэ номой санда Буряадай оюун бэлигтэй уран зурааша, багша Борис Дамдинович Бадмажаповай дурасхаалта “Уран зураг – наһанайм хэшэг” гэһэн зохёохы үдэшэ апрель һарада үнгэргэгдэһэн байна.
Бурхан багшын энэ замбида мүндэлһэн, гэгээрһэн, Нирваан болоһон Буянта һарада (зунай эхин шарагшан могой һара – майн 9-һөө июниин 6 болотор) буян үйлэдэхэ нигүүлэсхы хэрэгүүдтэ заха холын Захааминай аймагай сэлеэн ехэ Санага нютагай хүн зон ехэ багагүй тон эдэбхитэйгээр хабаадаа. Нэн түрүүн нютаг нугаяа, уһа голнуудаа, гудамжануудаа ариг сэбэр болгохо, нангин шүтээнэй газарнуудтахи барилга түхеэрэлгэнүүдые һэльбэн шэнэлхэ ажалнууд хэгдээ. Үдэр бүхэндэ нютагаа тойрожо, гороо хэгдэжэ, тарни маанинууд таһалгаряагүй уншагдажа байгаа. Уула обоонууд заншалта ёһоороо тахигдаа. Дасанай дэргэдэ аймагай Һунгамалнуудай зүблэлэй шангуудай түлөө шатараар уласай наадан үнгэрөө.
Тэрэнь Хитадай баруун- урда зүгтэ Сайдамда, Садамтын Сагаан нуурай эрьедэ оршодог байгаа. Хори угайхид Эхэ нютагайнгаа зүг өөһэдөө заажа үгэһэн байдаг. Монгол орон, буддын шажан болон Түбэд орониие шэнжэлэлгын хүреэлэнэй эрдэмтэн, түүхын эрдэмэй доктор Булат Раднаевич Зориктуевай экспедициин үедэ энэ баримта баталагдаба.
Үшөө харуулха
