Һаргама һайхан Дангина - Захааминһаа

Буряадай дэбисхэр дээрэ үргэн дэлисэтэйгээр һаяхана үнгэргэгдэһэн Бүгэдэ буряадуудай XIV “Алтаргана” фестивалиин эгээл гоё һайхан урилдаануудай нэгэн гэхэдэ, гоо һайхан дангина басагадай урилдаан болоно гээшэ. 18 хабаадагшадай дунда гол шанда Захааминай аймагай Мэлэ һууринай Оэлун Жагбаева хүртэһэн байна.

Нааданай “Дангина” болохын түлөө урилдаанда Оросой можо хизаарнуудай, Буряад Уласай, Монголой аймагуудһаа басагад хабаадаһан байна. Эдэмнай 16-һаа 22 хүрэтэр наһатай, гэр бүлэ болоогүй, үри хүүгэдгүй басагад гээшэ. Хабаадагшад буряад хэлэ заатагүй мэдэхэ ёһотой гээд гол эрилтэнь байгаа.

«Магтан дуулая угаа, нютагаа», «Оюун ухаанай уута», «Сэдьхэлэй баяр», «Аялга дуумни», «Һаргама толон» гэһэн табан шатаһаа бүридэһэн урилдаануудта дангина басагад бэеэ харуулаа, дуулажа, хатаржа шададаг байһанаа гэршэлээ. Мүн буряад хубсаһанай зүйлнүүдтэй үдэшын гоё хубсаһа үмдэжэ, олоной анхаралда дефиле дээрэ ябаһан байна.

Буряад Уласые һүүлэй хоёр жэлэй “Баатар-Дангина” гэһэн урилдаанда илалта туйлаһан Анастасия Пронтеева, Оэлун Жагбаева гэгшэд түлөөлбэ.

Һүүлшын шатын удаа оройдоол табан басагад элирүүлэгдээ. Эдээн сооһоо шүүгшэд “Алтарганын” гоо һайхан басагые шэлэн абаа. Эрхимүүдэй дунда табан ондо ондоо нютаг нугануудай түлөөлэгшэдэй ороһониинь һайшаалтай. Эдэ хэд бэ гэбэл, Хитадай Шэнэхээн нютагай Сэрчима Дамбиева, Монголой Хүбсэгэл аймагай хонгоодор угтай Алтанхуяг Анужин, Үбэр Байгалай хизаарай Бэлигма Дондокова, Эрхүүгэй можын Екатерина Сабирова гэгшэд болоно. Тэдээндэ тус тустань 100 мянган түхэриг шан барюулагдаа. Мүн “УАЗ-Патриот” түхэлэй авто-унаагай эзэн Захааминай аймагай Оэлун Жагбаева боложо тодороо.

Оэлун Жагбаева хадаа 2026 оной февраль һарада ганса “Дангина” гэһэн урилдаанда шалгараа бэшэ, мүн “Алтаргана” һайндэртэ шэлэн абалгын арадай дуунай урилдаанда түрүүшүүлэй тоодо оролсоо һэн. Тиигэжэ тэрэ арадайшье дуунай хэмжээндэ хабаадаха аргатай байгаа.

Оэлун Захааминай аймагта 2009 ондо түрэһэн намтартай. Оросой Герой Ж.Б. Гомбоевой нэрэмжэтэ Мэлын дунда һургуулида 11-дэхи класста ороо. “Аялга”, “Дылача” гэһэн дуу хатарай хүүгэдэй жэшээтэ ансамбльнуудай гэшүүн юм. Волейбол шадамар бэрхээр наадажа, һургуулиингаа басагадаар Захааминдаа, Буряадай Уласта түрүүшүүлэй тоодо ябалсана.

Оэлунтай манай уншагшад танил. “Баатар-Дангина” гэһэн регион хоорондын урилдаанда шалгархадань хөөрэлдэжэ, “Дангинатай” танилсуулаа һэмди. Тиихэдэ хатаржа шададаггүй байһанаа ойлгооб гэжэ Оэлун сэхэ руунь хэлээ һэн. Шалтагаан гэхэдэ, үндэр бэе болоно.

- Одоошье хатаржа һурааб. Ехэ бэлэн байна. Үндэр бэе нэгэшье һаад ушаруулнагүй, - гэжэ дангина басаган хэлээд энеэбхилнэ.

Оэлун гэжэ нэрэ тон ехээр ажабайдалдань нүлөөлнэ гээд һанамжална. Агууехэ Чингисхаанай эжын нэрэ тэнгэритэй нягта холбоотой. Тиимэһээ “Дангина” урилдаанай гол шанда хүртэһэниинь гайхалгүй гээд һанагдана.

Оэлун Жагбаева уласай урилдаанда илалта туйлаһанай удаа “Алтарганада” бэлдэжэ эхилһэн байна.

- Һургуулиһаань табилга абажа, гурбан һарын туршада Улаан-Үдэ ерэдэг болооб. Июнь һарын туршада Улаан-Үдэдэ ажамидаржа, үдэр бүри репетици хээбди. Эндэ Уласай уран бэлигтэнэй түбэй мэргэжэлтэд эсэн сусангүй намтай хүдэлөө, олон юумэндэ һургаа. Надежда Владимировна Санжиева, Ольга Анатольевна Ранжилова, Алевтина Александровна Малатхаева, Жаргалма Цыденовна Архинчеева гэгшэд намайе дали дороо абаһандань баяртайб, бүхы һайниие хүсэхэ һанаатайб. Улас доторой эгээл үндэр хэмжээнэй багшанар намда зааһан байна гэхэдэ, алдуу болохогүй, - гээд, Оэлун абаһаар лэ баяраа мэдүүлнэ.

Урилдаанай үедэ ехээр һанаагаа зобоһоноо Оэлун мэдүүлнэ. Эрхим табанай дунда ороһоной һүүлшын һүни унтаагүй.

- “Алтаргана” нааданай бүри дүтэлхэдэ, һанаагаа зободог болооб. Урилдаанай үедэ минии гэр бүлынхид, аха дүүнэр олоороо намайгаа дэмжээ. Дүн гаргалгын һүни һайнаар унтаагүйб. “Хуу юумэн дүүрээ, һанаагаа амара даа”, - гэжэ хэды түрэлхидэйнгээ хэлээшье һаань, зосоомни ямар бэ даа хүлгөөтэй байгаа, - гэжэ һанамжаараа Оэлун хубаалдана.

Дангина басаганай хажуудань байлсаһан түрэл гаралнууд бүри ехээр һанаагаа зобоо бшуу гээд һанагдана. “Алтарганын” һүүлээр эгээл баяртай буряад хүнүүдэй дунда Радна Дулмаевич Цыренов таабайень нэрлэмээр.

- Үдэр бүри зээ басаганайнгаа түлөө сэржэмээ үргэжэ, бурхандаа зальбаржа байгааб. Дүрбэн үхибүүдэйнгээ, 14 аша зээнэрэй, хоёр гушанарайнгаа түлөө иимэ ехээр нэгэшье һанаагаа зобоогүйб. Тиимэһээ илалта туйлаһандань одоошье ехэ баяртай байнаб, - гэжэ Радна Дулмаевич абаһаар лэ мэдүүлээ.

Радна Цыренов түрэл Мэлэ һууриндаа 1978 онһоо элдэб ажалда хүдэлжэ, наһанай амаралтада гаранхай. Механигаар, мал ажалда, харуулшанаар хүдэлхэдөө, арадай дуунайнгаа аялга алдангүй ябаа.

- Монголһоо ерэһэн басагад гоёор лэ дуулаха гэжэ һайнаар мэдэжэ байгаабди. Оэлун дүтэлөөд лэ, “таабай, шагныш” гээд дуу хангюурдахадань, зүб бурууень шадал соогоо хэлэжэ үгэһэн байнаб. Мүн морин хүлэг тухай мэдэхэ бүхы юумэеэ хөөрэжэ үгөөб, харуулааб. Зээ басаганаймни амжалтада минии багахан нэмэри ороо хаш, - гээд, Радна Дулмаевич хөөрэнэ.