Хэмэл ухаан уран үгые түрихэ гү?

Орос гүрэнэй Москва, Санкт-Петербург, Кызыл, Якутск, Анадырь, Элһэтэ, Эрхүү болон бусад хотонуудай, Монголой, Хитадай түлөөлэгшэд тус хэмжээ ябуулгада хабаадалсаа.

- Бидэ иимэ хэмжээ анха түрүүшынхиеэ үнгэргэжэ байнабди. Тиимэһээ иимэ олон эрдэмтэд хабаадаха гэжэ һанаагүйбди. Бултанда баярые хүргэнэбди. Үнэхөөрөөшье, һүүлэй үедэ манай уран зохёол яһала ехэ бэрхэшээлнүүдтэй дайралдана гээшэ. Эдэ хүшэр асуудалнуудаар сугларжа, хөөрэлдэжэ, урагшаа дабшаха харгы бэдэрхэ ёһотойбди гэжэ тус конференци харуулха ёһотой, - гэжэ амаршалгын үгэнүүд соогоо Зүүн Сибириин гүрэнэй соёлой дээдэ һургуулиин ректор Елена Перова тэмдэглээ.

Хэмжээ ябуулгын эхи табиһан пленарна суглаанда абаһаар лэ мүнөө үеын уран зохёолой, уран үгын бүтээлэй (словесность) бэрхэшээлнүүд тухай элидхэгшэд дуулгаһан байна. Онлайн аргаар хабаадаһан Монголой эрдэмэй болон технологиин ехэ һургуулиин доцент Рагчаагийн Бигэрмаа бүхы дэлхэйдэ тохёолдоһон бэрхэшээл дайраад гараа.

- Эрдэмтэдэй мэдүүлһээр, мүнөө үеын Монголой уран зохёол 1921 онһоо хойшо хүгжэжэ эхилһэн юм гээд хэлсэнэ. Теэд тэрэ болотор үни удаанай зохёолнуудые монгол угсаатан бэе бэедээ дамжуулжа ябаа юм. Мүнөө үедэ урайнайнгаа зохёолнуудые алдахаа ябанабди. Олон үе сагта эдэмнай номууд соо хэблэгдэжэ, бүри эртын бүтээлнүүд гар бэшэгүүд соо, архивта хадагалагдажа, мүнөө болотор ерээ һэн гээд һануулая. Харин мүнөө сагта цифровой аргаар хадагалха арга боломжо олгогдоно. Америкын Джеймс Биллингтон иимэ арга бии юм гэжэ бултанда харуулаа, тэрэ нүхэдтэеэ цифровой номой сан хээд байна. Теэд иимэ хубилалтанууд үшөө һайнаар бидэндэ хүрөөгүй. Авторай эрхэ сүлөө хамгаалга, нэгэдэмэл стандарт үгыһөө боложо, юумэн һайнаар бүтэнэгүй. Мүн хари хэлэнүүдэй дэлгэрэлгэһээ, хэмэл ухаа багаар хэрэглэлһээ баһа дулдыдана, - гэжэ Монголой эрдэмтэниие бусад хабаадагшад нэгэн дуугаар дэмжээ.

Хабаадагшад ба эмхидхэгшэд

Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин хэлэ бэшэгэй эрдэмэй дид-доктор Мария Даниловна Данчиновагай хэлэһээр, уран зохёол хүгжөөлгэдэ тон ехээр глобализаци һаад ушаруулна. Энэ ушараар Улаан-Үдэ хотодо хэзээб даа хүдэлжэ байһан номой магазинуудые һанажархёо. Соведүүдэй талмайда дүтэхэнэ “Спутник”, Ленинэй гудамжаар оршодог Номой байшанда хүн зон түлхилсэжэ байгаад, номуудые худалдан абагша һэн. Номуудые, амиды үгые хэмэл оюун ухаан һэлгэжэ шадаха гү гэжэ эрдэмтэн эрид асуудал табяа.

- Үгы ааб даа, - гээд Мария Даниловна өөртөө харюусана. – Мүнөөнэй уншагша урданайхиһаа тад ондоо болонхой. Ном барижа уншахадаа, хүн ухаан бодолоо гүйлгэнэ, хүмүүжүүлгэтэй, эрдэмтэй болоно, түүхэеэ, уг гарбалаа мэдэжэ абана.

Ябууд зуура тэрэ телефон соо уншахада, тиимэл тааруу юумэн бэшэ. Һургуулиин үхибүүдтэ хэлэ ба уран зохёол заалга баһа ондоо болонхой. Түгэсхэлэй найруулгын 2014 ондо бусаагдахада, тон ехээр баярлаһан хүнүүд бии. Юуб гэхэдэ, үхибүүн өөрын һанаа бодол дуулгажа шадахаа болёод байгаа бшуу.

- Евгений Онегин, Татьяна Ларинагай ажаһууһан үедэ хүнүүд ямар олоор бэшэгүүдые бэе бэедээ бэшэдэг байгаа гээшэб. Бүхы уужам сэдьхэлээ гаргажа, баян хэлээрээ дамжуулдаг һэн. Мүнөө сагта хүнүүд, илангаяа үхибүүд уулзаад: «How do you do?» - гэжэ асуугаад, - “Окей” - гэгшые хүлеэгээд тарашана. Энэл гү мүнөө үеын Онегинүүд, Ларинанууд? - гээд Мария Даниловнагай хэлэхэдэ, сугларагшад энеэгээд үлэшөө һэн.

Дээдэ һургуулида олон хэшээлнүүд модуль болгогдонхой. Энэ ушарһаа боложо, юрын хэлэн дээрэ багша, оюутад хөөрэлдэнэгүй. Тэрээндэ бэлдэхэеэ багшашье, оюутаншье номой сан ороногүй. Гаджет соогоо хараад лэ, бэлэнээр модулиин даабари хээд орхино. Мария Данчиновагай хэлэһээр, иимэ ушарнууд бүхы дээдэ һуралсалай гуламтануудта дайралдана.

Эдэ бүгэдэ болон бусад бэрхэшээлнүүд, хэгдэжэ байһан зүб алхамууд тухай эрдэмтэд гурбан секци боложо хубаараад, орой болотор хөөрэлдөө. Иимэ шухала хэмжээ ябуулга ВСГИК-эй хэлэ бэшэг шэнжэлгын ба уран зохёолой таһагай мэргэжэлтэд бэлдэжэ, үргэн дэлисэтэйгээр үнгэргэһэн байна.