Буряад-монгол зурхай июниин 5-һаа 11 болотор
Зурхай
5 jun
Москва хотодо «Уряал» гэhэн буряад соёлой ниитэ бүлгэм хэдэн арбаад жэлэй туршада урган, ехэ ажал хүдэлмэринүүдые ябуулан хүгжэнэ. Тоонто нютагhаа олон мянгаад модо холын зайда байрлаhан буряад угсаатаниие нэгэдүүлэн хамтаруулжа, томо хотын хүлгөөтэй шууяан соо таража hалангүй, буряад арадайнгаа hүр hүлдые үргэжэ, хүн бүхэнэй сэдьхэлдэ дулаахан гуламтын гал бадарааhан аша габьяатай.
Буряад ороноймнай хүдөө аймагуудай зарим ажахынуудай таряалангай талмайнууд дээрэ эртэ үглөөнһөө үдэшэ орой болотор түмэр хүлэгүүдэй хүүеэн соностоһоор. Ажалшад талха таряагаа тарижа, үшөө сүлөөгүй. Үдэрэй хэды хубилжа байдаг уларилһаа уламжалан, хабарай гол ажал унжагайруулагдаһаар. Буряад Уласай хүдөө ажахын сайдай орлогшо Булат Цыренжапов үхибүүн наһаяа дурсахадаа, нэн түрүүн Загаһатынгаа хойно добо дээрэ олон комбайнуудай тооһо бурьюулан ябахые һанаадхина. Булат Цыденовичтэй хөөрэлдөөгөө дурадхахамнай.
Кремлиин Екатерининскэ танхим соо майн 23-да Россиин Юрэнхылэгшэ Владимир Путин «Гэр бүлэ бэхижүүлгэдэ, эхын удха дааһан үүргэ дээрэ үргэлгэдэ болон үхибүүдые хүмүүжүүлгэдэ аша габьяагай түлөө» Буряад ороной Людмила Бадмаевада «Эхэ-герой» гэһэн нэрэ зэргэ олгоо гэжэ уншагшаднай мэдэнэ.
Тэдэнэй нэгэн – Имескенов Содном-Жамса Аюшеевич. Энэ хүмнай 1919 ондо Түнхэнэй аймагай Нура нютагта түрэһэн, юрын лэ айлда эрэ болоһон һурагтай. Хара багаһаа хүдэлмэриин “халуун хүйтэниие долёолгоһоо” айнгүй, ябаһан газартаа бэеэ үгөөд лэ, үлүү хаража, булуу химэлжэ гараһан хүн бэшэ. Задагайн Аюушынхи гэжэ айлай хүбүүн үшөө нэгэ эгэшэтэй, тэрэнь хадамда гараад, адлил ажалша бэрхэ айл бүлэдэ оролсожо, эхэ эсэгэеэ дахаад, үмсынгөө адуу мал харалсаад ябатарнь, колхозууд бии боложо, хуу малаа хамтын болгохо гэжэ хатуу даабари буужа, эсэгэ хүбүүн хоёр сугларһан адуу хараха болобод.
Энээн тухай Ородой Буддын шажантанай заншалта Сангхын толгойлогшо – XXIV дүгээр Бандида Хамба лама Дамба Аюшеев дуулгаа.
Буряад Уласта аршаанта булагууд ёhото фонтанууд мэтэ тэhэрэн мүндэлжэ, тэдээнтэй хамта оюун бэлигтэй уран шүлэгшэд түрэн заларжа, түрэл арадайнгаа соёлой алтан абдарые шэмэглэн баяжуулна.
Ород гүрэнэй Юрэнхылэгшэ Владимир Путин юрэнхы болбосоролой һуралсалай гуламтануудта хүмүүжүүлгын талаар захиралай зүбшэлэгшын шэнэ тушаал байгуулха тухай даабари 2022 оной хабар үгэһэн байна. 2022-2023 онуудта түрүүшын зүбшэлэгшэнэр 45 можо хизаарта хүдэлжэ эхилээ. Бүхы Ород гүрэн дотор һургуулинуудта 2023-2024 онуудта энэ тушаал нэбтэрүүлэгдэхээр хараалагданхай.
Түнхэнэй Үндэһэтэнэй хүреэлэнэй дэргэдэ “Байгаали ба хүн” гэһэн тусхай музей хүдэлжэ байдаг. Хэды тиигэбэшье энэ багахан музей Түнхэнэй аймагай нютаг нугануудай хэдэн мянган жэлэй түүхэ, эндэхи ажаһуугшадай ажабайдал харуулна гэхэдэ, алдуу болохогүй.
Залуу наһандаа Евгения Даржаева “тунеядец” гэжэ нэрлэгдээд, түрэл нютагайнгаа номой санда “сүлэгдэһэн” байна. Иигэжэ саг зуура хүсөөр эльгээгдэһэн хүдэлмэринь бүхы наһанайнь ажал хэрэг боложо үгөө. Мүнөө Евгения Владимировна “Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ” гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэдэ хүртэнхэй, Түнхэнэй аймагай Жэмһэг һууринай номой санда 39 жэл хүдэлжэ байһан дээдэ гарай мэргэжэлтэн болоно.
Июниин 24-дэ Зэдын аймагта «Борьёогой хониной мяхан» гэһэн эдеэ хоолой фестиваль (6+) үнгэрхэ.
1982 ондо Батор Цырендашиевич Вера Ринчиндоржиевна хоёр эхир басагадаа абаад, Багдарин руу зөөшэһэн юм. Баунтын баян аймаг буряад айл бүлые түрэһэн нютагһаа өөрэгүй дулаанаар угтан абаа. Эгээл тиимэһээ шуран бэрхэ Чимитдоржиевтан холын хойто нютагай хүгжэлтэдэ шармайн орожо, ажаллаһанайнгаа зэргээр үндэр нэрэ зэргэнүүдтэ хүртэжэ, наһанайнгаа амаралтада гарабашье, амтатайхан зээнэрээ харалсажа, өөдэнь болголсоо. Эдэ үдэрнүүдтэ хүндэтэ үбгэн абань 80 наһанайнгаа ойн баярые дүтын зоной дүхэригтэ угтана.
Хоёр ба гурбадугаар табангуудай буряад-ород толиин гараһан тухай Ородой Буддын шажантанай заншалта Сангхын Хамба лама Дамба Аюшеев сүлжээ холбоондо мэдээсэбэ.
Май һарын наратай дулаахан үдэрнүүдые һамбаашалан, Буряад ороноймнай ажаһуугшад газаагаа огородойнгоо эдеэ һуулгажа эхилээ. Улад зон газар дээрээ гол түлэб морхооб, редискэ, һонгино, үгэрсэ, помидор болон бусад зүйлнүүдые ургуулдаг. Гэхэ зуура Улаан-Үдын болбосон түхэлтэй гэр байрануудта ажаһуудаг шуран бэрхэ зон балкон, сонхо дээгүүрээ мүн лэ багахан огород тарина. Ажаһуугшадай һанамжануудаар һонирхобобди.
Буряад ороноор тусхай аяншалгада ябаһан зон тэрэниие ехэтэ һонирхоо.
Хориин арбан нэгэн эсэгын батанай болон хүбдүүд угай буряадуудай эртэ урда сагhаа эзэмдэн hууhан Түгнын эхин дэлхэйн олон арадуудые хара түлишѳѳрѳѳ дулаасуулжа байна. Уурхайн дэргэдэхи хотын түхэлтэй Сагаан-Нуур тосхоной байрада урдандаа Олон-Шэбэр гэжэ багахан отог оршодог hэн. Yнгэрhэн зуунай эхиндэ багахан отогуудые ниилүүлжэ, совхоз болон колхозуудые байгуулха үеэр Олон-Шэбэрэй, Шара-Голой, Холбоолжоной, Намарзанай болон бусад отогуудай ажаhуугшадhаа бүридэhэн Хүсѳѳтэ нютаг мүндэлhэн юм. Урдандаа эндэхи буряадууд сагаан хүhѳѳ шулуутай газартай хадаа Сагаан-Шулуутай гээд нютагаа нэрлэдэг байгаа. Мүнѳѳ энэ нютагта 600-гаад ажаhуугшад тоологдоно. Хажуудаханань оршодог хэдыхэн үрхэтэ айлнуудhаа бүридэhэн Шэнэhэтэ нютагтаяа хамта Хүсѳѳтын нэгэ сомон байгуулна. Тэрээниие эгсэ табан жэлэй саана бүhэгүй дарга даажа абаа. Совет үедэ Холбоолжондо хонишон ябаhан Балаганай Васиин 8 үринэрэй нэгэн - Оюна БАЛСАНОВА нютагаархидай дэмжэлтээр сомон даргаар hунгагдаhан юм. Хүсѳѳтын сомон даргатай хѳѳрэлдѳѳ уншагшадтаа дурадхахамнай.
Му х а р - Ш э б э р э й аймагай Боом, Нарһата һууринуудай хоорондо Баян Хара уулын хормойдо, үзэсхэлэнтэ һайхан газарта “Амарлин” дасан оршодог. Амар амгалан байдалые үршөөһэн энэ дасанай дэргэдэ удха шанартай уулзалганууд эмхидхэгдэжэ байдаг.
Һүүлэй сагта, илангаяа сэрэгэй тусхай операциин эхилһэнһээ хойшо гүрэнэй бүхы һургуулинуудта үхибүүдые Эхэ орон тухай ойлгосотой болгохын тулада элдэб хэмжээнүүд эрхилэгдэнэ – тусхай хэшээлнүүд үнгэрнэ. Тиихэдэ сэрэгэй-патриотическа хүмүүжүүлгэдэ гол анхарал хандуулагдадаг болонхой.
Майн 11-дэ Улаан-Үдын 63-дахи һургуулиин һурагшад заншалта ёһоороо жагсаалда сэрэгшэд мэтээр алхалан урилдаба. Хоёрдохи жэлээ 8-дахи “Б” ангиин һурагшад түрүүшүүлэй тоодо оробо.
Үшөө харуулха
