Мүнөөдэрһөө, байгша оной августын 9-һөө эхилжэ, Япондо бүтээгдэһэн авто-унаануудые манай гүрэн руу оруулалта хизаарлагдаба. Шэнэ хуулиин хүсэндөө орохоһоо түрүүн дуратай авто-хүлэгөө абаха гэжэ нютагаархиднай оролдоо.
Ивалгын «Даши Чойнхорлин» дасанай Буддын шажанай университедэй ректор, буддын шажанай гүн ухаанай эрдэмэй доктор, гэбшэ лама Дымбрыл Дашибалданов манай сурбалжалагшын асуудалнуудта харюусажа, уншагшадтай туhатай зүбшэлнүүдээрээ хубаалдаба.
Буряад Уластамнай һүүлэй хэдэн жэлэй туршада хог бог суглуулдаг, илгадаг «Экоальянс» эмхи ажалладаг юм. Теэд энэ эмхидэ нютагаймнай ажаһуугшадай талаһаа ехэхэн асуудалнууд тобойжо гаранхай. Ушарынь гэхэдэ, «Экоальянс» саг соогоо ажаһуугшадай суглуулһан үлэгдэлнүүдые зөөжэ абаашанагүй. Долоон хоногой 2 дахин абаашагдажа байха аад, һараһаа үлүү сагай туршада бог шорой хүнэй хорёогой захада гү, али үлэгдэлнүүдые суглуулдаг амһартануудта үжэжэ, үнэр гаража байна.
Һүүлэй үдэрнүүдтэ үргэлжэ орожо байһан шииг нойтонһоо боложо, Буряад ороной хүдөө нютагуудаар үбһэ сабшалгын ажал үшөө эхилээдүй. Жэшээнь, Бэшүүрэй аймагай «Шэбэртэ» гэһэн ажахынхид үбһэ хулһаяа нөөсэлхэ гээд, үдэр бүри наратай, сэлмэг уларил хүлеэнэ. Тус ажахынхид нёдондо бүхыдөө 1200 центнер үбһэ ногоо бэлдээ. Гадна 600 центнер зелёонхо, 600 центнер обёос, яһала һайн һолоомо нөөсэлөө.
Алтан энэ дэлхэйе шэнжэлхын урда тээ өөрынгөө досоохи байдал, хэн гээшэбиб гээд ойлгохо шухала. Юуб гэхэдэ, хүн өөрыгөө, сэдьхэлэйнгээ байдал тон һайн мэдэжэ ябахадаа, тойроод байһан оршон тойронхиие эрхимээр ойлгожо, ямаршье хүндэ хүндэтэйгөөр хандаха ухаатай, уужам сэдьхэлтэй байдаг ха юм.
Хүдөө нютагай һайндэр Түнхэнэй аймагай Шулуута һууринда июль һарын хуушаар үргэн дэлисэтэйгээр, олоной хабаадалгатайгаар үнгэргэгдэбэ.
Yндэр хүбѳѳтэй Саяан уулын хормойдо нэмжыһэн, холо ойрын аяншалагшадай дура татаһан Түнхэнэй аймагай эхин дэбисхэртэ Шулуута нютаг оршодог юм. Үзэсхэлэн һайхан байгаалиин буланда нэмжыһэн энэ нютаг хэр угһаа ажалша бэрхэ зоноороо суутай. Харамтайнь гэхэдэ, һүүлэй жэлнүүдтэ залуушуул ажал хүдэлмэри бэдэрээд, тоонто нютагһаа холодохо баатай болоно. Тиибэ яабашье энэ һууринай залуушуул түрэл газарһаа хэдышье холо ябаашье һаа, нютагаа хүгжѳѳхэ, дээшэнь үргэхэ гэһэн һэдэлгэтэй ябадаг гээд тэмдэглэе.
Монгол Уласай Сэлэнгын аймагай Зүүнхараагай ажахын түүхэтэ 100 жэлэй ойн баяр июлиин 28-29-эй үдэрнүүдтэ тэмдэглэгдэбэ. Түгнын эхин Олон-Шэбэрэй Захарай Бошогто энэ ажахын үндэһэн һуури табилсагшадай нэгэн болоно. Гартаа дүйтэй хори буряад Хараа голой эрьедэ түрүүшын тээрмэ бодхоолсоо. Эгээл тиимэһээ зээ басаган Дэнсэмагайнь урилгаар Буряад орондо ажаһуужа байгаа түрэлхидынь, нютагаархидынь Зүүнхараа ошожо, ойн баярай хэмжээ ябуулгада оролсобобди.
Яруунын аймагай «Үльдэргэ» ажахы шэнэ үүлтэрэй адуу бии болгоо. Энэ хадаа олон жэлэй ажалайнь үрэ дүн болоно. Дүрбэн үүлтэр ниилүүлжэ, Яруунын, Хориин болон Хэжэнгын аймагуудай ажахынууд хэдэн жэлэй туршада шэнэ үүлтэртэ адуу үдхэжэ, эрдэмтэ селекционернүүдтэ туһална. Хэжэнгын аймагай мэдээжэ хүдөө ажахын мэргэжэлтэн Сокто Цыдыповтэ хүрэжэ, шэнэ үүлтэр тухай хэдэн асуудалнууд табигдаа.
Түхэреэн сагаан Түгнын эгээл баруун захада, Хёлго мүрэнэй зүүн эрьедэ нэмжыһэн Алташа һайхан нютагта бүхы Буряад орон соогоо мэдээжэ Дамбиевтанай ажалша бэрхэ айл бүлэ ажаһуудаг. Газаагаа табан хушуу малаа үсхэбэрилжэ, түрэл арадайнгаа туг дээрэ үргэжэ ябадаг энэ бүлын гал гуламтын эзэн Дадагма Нимаевнатай албанайнгаа хэрэгээр Мухар-Шэбэрэй аймаг ошоходоо уулзааб.
Юртэмсэ дэлхэй гайхамшагта таабаринуудаар дүүрэhэн. Тэдэнэй дунда Азиин шулуун мэлхэйнүүд тусхай hуури эзэлдэг. Монголдо, Хитадта, Солонгосто, Буряад орондо, Алас Дурнада, Тувада гэхэ мэтэ – хаа-хаанагүй асари томо мэлхэйн үни урдын сагай шулуун дүрсэнүүд дайралдадаг. Тэдээн сооhоо эгээл элитэнь гэбэл, XIII зуун жэлэй Чингис хаанай агууехэ империин түб хото байhан Хаара-Хорин хотын үлэгдэлнүүдэй «харуулшад», «Чингис хаанай хара сэрэгшэд» - гурбан шулуун мэлхэйнүүд юм.
Түхэреэн Түнхэнэй Моон нютагта, Саяан уулын хормойдо Аршаанда амархаяа болон үндэр хадын орой дабахаяа ерэһэн зониие халуун сайгаар, амтатай буузааршье аяншалгын «Аян» гэһэн газар угтан абадаг. Энэ хадаа урагшаа һанаатай Саяна Забановагай зохёоһон амаралгын газар болоно.
Жэл бүри шэнэ газар нютагтай ошожо танилсадаг, нангин, хүсэтэй газарнуудые бараалхажа мүргэдэг хүнэй хии морин мундааниинь хододоо дээшээ мандадаг гэжэ хэлэгдэдэг.
Октябриин 6, 7-ой үдэрнүүдтэ Буряадай ниислэлдэ аяншалгада зорюулагдаһан фильмүүдэй уласхоорондын фестиваль үнгэргэгдэхэнь.
Буряадай алдар суута Дугаров Чимитдоржи эмшэ ламын гайхамшагта арганууд тушаа Россиин холын булангуудаар болон хари гүрэнүүдээр ёhото домогууд түүрээгдэдэг.
Загарайда түрэһэн долоон хамба ламанарай – алдар суута санаартанай буддын шажан дэлгэрүүлхэ хэрэгтэ горитойхон хубитаяа оруулһан тухай, мүн Росси гүрэнэй политическэ хүдэлмэриин болон бурхан шажаниие нэбтэрүүлхэ талаар ухаангүй ехэ уласхоорондын ажал ябуулһан элитэ элшэн сайд, олониитын эдэбхитэн байһан Агван Доржиев тушаа түүхэшэн, олон жэлдэ Агын Һүдэнтын дунда һургуулиин захирал байһан (эдэ үдэрнүүдтэ үндэр ойн баяраа тус һургуули үнгэргэнэ), РФ-гэй габьяата багша, түрэл нютагаа ходол үргэжэ байдаг, долоон хамбанарайнгаа дурасхаалые мүнхэлжэ, мүргэлнүүдыень үнгэргэжэ байдаг бэрхэ эмхидхэгшэ Ганжитма Цыреторовна Жалсанова “Долоон хамбын домог” гэһэн ехэ һонин, гүн удхатай, ехэ һайханаар шэмэглэгдэһэн ном соогоо (уридшалан уншагшадтаа энэ ном тухай мэдээсээ бэлэйбди) бэшэһэн байха юм.
Цырендондог Семёнов Мухар-Шэбэрэй аймагай “Знамя Ленина” колхозые 15 жэлэй туршада хүтэлбэрилхэдөө, миллионернүүдэй тоодо оруулжа шадаһан. Габьяа ехэтэй түрүүлэгшын түрэһөөр 110 жэл байгша ондо гүйсэбэ.
Яруунын “Үльдэргэ” ажахые ударидагша Булат Будажанаев урагшаа һанаатай, олондо туһатай омог дорюун хүн юм. Ошоо хараагүй газарынь, таняа мэдээгүй хүниинь үгы. Һаяхана “Буряад үнэн” Хэблэлэй байшанда хальмаг айлшадтаяа хүрэжэ ерээ.
«Жэлэй дүрбэн сагта нооһоор нэхэгдэһэн хубсаһа үмдөөд ябагты», - гэжэ Хурамхаанай аймагай Аргата нютагай “Дулаахан” гэһэн эхэнэрнүүдэй клубай гэшүүд уряална. Экологическа сэбэр хониной нооһоор бүтээгдэһэн хубсаһаар нютагаархидаа, аха дүүнэрээ тэдэ олон жэлэй туршада хангана.
Энэ хадаа шэнэ үеын Буряад ороной эгээ амжалтатай зохёохы түсэлнүүдэй нэгэн байһан юм.
Үшөө харуулха
