Шанарынь сагай шалгууртай

Каменск тосхондо түбхинэһэн тус үйлэдбэриин эмхи «Си­бириин цемент» гэһэн хол­дингын бүридэлдэ ажалаа ябуулдаг юм. Байгша оной найман һара соо 275 тонно цемент үйлэдбэрилжэ, 273 тонныень худалдажа шадаа. Энээн тухай тус эмхиин ударидахы захирал Александр Волков сурбалжалагшад­тай уулзаха үедөө хөөрэбэ.

Барилгада хэрэглэгдэдэг гол зүйл болохо цемент һүүлэй үедэ хэрэгсээгдэхэеэ болижо байна. Энэ ушар манай гүрэн дотор цемент үйлэдбэрилгын һалбариин бүхы байдалые доройтуулна. «Тимлюй­Цемент» гэһэн эмхииешье тус бэрхэшээл алад гараагүй. Тиигэ­жэ 2024 онойхитой сасуулхада, үйлэдбэриинь хэмжээн 12 процен­тээр доошолоо, мүн 15 процентээр багаар эд бараагаа наймаалаа.

Эрхэ байдалай уруугаа орожо байгаашье һаань, тус завод Буряад ороной ба Үбэр Байгалай хизаарай барилгын талмайнуудые цемен­тээр хангаха уялгаяа жэншэдгүй дүүргэһээр. Тиигэжэ Улаан-Үдэ хото­до баригдажа байһан Үндэһэтэнэй музейн ба «Байгал» театрай, Кабан­скын аймагай Оймур һууринда бодхоогдожо байһан һургуулиин, мүн Турка һууриндахи аяншалгын кластерай байшангуудые барилгада тимлюйска цемент хэрэглэгдэнэ.

Хүршэ Үбэр Байгалай хизаарай түб Шэтэ хотодо логистическа хаб байгуулгада, Приаргунска аймаг­та мүльһэнэй аренэ, Быстринскэ ГОК, Ареда мүрэн дээгүүрхи хүүргэ барилгада, мүн тиихэдэ «Ажаһуудалай оршон хангалга» гэһэн үндэһэн түсэл бэелүүлгэдэ тус заводой үйлэдбэрилһэн эд бараан ашаглагдана.

Гол шэглэлнүүд

Тус эмхи авто-унаа болон тээ­бэриин хэрэгсэлнүүдээ шэнэлхэ талаар ажал ябуулгаяа үргэлжэлүүлһээр. Тэдэнээ саг болзор соонь заһабарилха, тоһо түлишыень һэлгэхэ гэхэһээ эхилээд, бүхы хүдэлмэринүүдые түсэбэй ёһоор дүүргэнэ.

- Һайн шанартай цемент үйлэдбэрилхэ гол зорилготой эмхи ха юмбибди даа. Авто-унаа болон тээбэриин хэрэгсэлнүүдээ заһабарилгада 2025 ондо 910 сая түхэриг шэглүүлхээр хараалнабди, - гэжэ заводой ударидахы захирал Александр Волков тэмдэглэбэ.

Һэльбэн шэнэлэлгэ үргэлжэлһөөр. Үйлэдбэриеэ шэнээр тоногжуулха хэрэгтэ 423 сая түхэриг гаргашалхаар хараална (энэнь 2024 онойхитой сасуулхада, 1,5 дахин ехэ юм). 2023 онһоо заводто зунай хаһада эршэмтэйгээр аад, улам ашаг үрэтэйгөөр ажалаа ябуулхын тула үргэн дэлисэтэй инвест-түсэл бэелүүлэгдэжэ байнхай. Нёдондо түүхэй эд болбосоруулха шэнэ 3-дахи тээрмэ ашаглалгада тушаагдаа, харин 5-дахи тээрмэнь цемент элдэ­хэ хэрэгтэ шэглүүлэгдээ. Энээнэй урда тээ 2-дохи эрьюулгэтэй пеэшэн заһабарилагдаһанай удаа хүдэлжэ эхилээ һэн. Тэрэнь 2014 ондо ажалаа зогсооһон байгаа.

- Каменскын ажаһуугшадта энэ хэрэг онсо удха шанартай байгаа. Бүхы гурбан пеэшэнэй ажаллажа байхада, гурбууланайнь хоолойһоо утаанай гаража байхада, арад зоной һанаан амар байна. Заводнай хүдэлнэ, арад зомнай хүдэлмэриеэ хэнэ, ажабайдалнай һайжарна гэжэ ойлгоно ха юм, - гэжэ Александр Волков онсолно.

2027 ондо бэелүүлэгдэхээр түсэблэгдэһэн үргэн дэлисэтэй түсэлэй түгэсхэлэй шатань 5-дахи ба 10-дахи цементнэ тээрмэнүүдэй сепаратор барилга болоо. Иигэжэ хаамал аргаар хүдэлхэ гуримда шэлжэн ороходоо, наринаар тээрмэдэгдэһэн дээдэ шанарай цемент үйлэдбэрилгын хэмжээе дээшэлүүлхэ арга боломжо бии болохо.

Арад зоноо харгалзана

2025 ондо тус эмхи «Ашаг үрэтэй ба үрдилдэн тэмсэхэ арга шадал­тай эдэй засаг» гэһэн үндэһэн түсэлэй нэгэ хубинь болохо «Ажа­лай үйлэдбэриин хүсэн» гэһэн түсэл бэелүүлгэдэ хабаадажа эхилээ. Үйлэдбэрилхы ябасые улам һайжаруулха талаар эрхим дүршэлнүүдые туршаха талмай болгожо, харууһалан хадагалха ажахы шэлэгдэһэн байна. Заво­дой бүхы цехүүдэй ба таһагуудай хүдэлмэрилэгшэдһөө бүридэһэн ажалай бүлгэм байгуулагдаа. Харууһалан хадагалха түб газар дээ­рэ үйлэдбэриин ябасые мэргэжэлтэд шэнжэлжэ, саашадаа бүхы албанай ажал ябуулгые улам һайжаруулхын тула муу талануудыень элирүүлнэ.

- Заводтомнай 700 хүн хүдэлнэ. Ажалшадай дутагдал тиимэ ехээр үзэгдэдэггүй. Юундэб гэхэдэ, 15 мэргэжэлээр хүнүүдые һургахаһаа эхилээд, ажалай һайн эрхэ нүхэсэл (ажал хүрэтэр хүргэхэ, гэртэнь аба­ашаха, эдеэ хоолой түлөө мүнгыень хүсэлдүүлхэ г.м.) байгуулха гээд лэ, элдэб хэмжээнүүдые хараалдагбди, - гээд, Александр Волков мэдүүлбэ.

Энэ жэлдэ заводой 176 хүдэлмэрилэгшэ ажал дээрээ бай­гаад, тусхай болбосоролой түбтэ мэргэжэлээ дээшэлүүлхэ ёһотой. Энээнһээ гадна тус эмхи Томскын, Белгородой ба Буряад оронойнгоо техническэ дээдэ һургуулинуудтай харилсаа холбоотой юм. Һургуулиин үхибүүдэй мэргэжэлээ шэлэхэ тала­арнь эдэбхитэй ажал ябуулагдадаг: һүүлэй хоёр шахуу жэлэй турша соо 6-һаа 18 наһатай болотор 1000 гаран хүүгэд тус эмхидэ ерэжэ, үйлэдбэритэйнь танилсаа.

Заводой онсо омогорхолынь гэхэдэ, ажалшадайнь амжалтанууд юм. Эндэ мэргэжэлтэ һайндэрнүүдтэ дашарамдуулагдаһан мүрысөөнүүд саг үргэлжэ боложо байдаг юм. Гад­на элдэб ондоошье хэмжээ ябуул­гануудта, тэрэ тоодо тамирай урил­даануудта заводой ажалшад эдэб­хитэйгээр хабаадажа, өөһэдынгөө эмхиие, мүн бүхы Буряад Уласаашье суурхуулжа байдаг.

- Манай «Обжиг» цехэй сменын мастер Вячеслав Анашкин Мон­голдо сэрэгэй гараар тулалдаанда хабаадажа, нэгэдэхи һуури эзэлээ. Удаань уласай хэмжээндэ баһал түрүү һуурида гараа. Тэрэ эрьелдэ­дэг пеэшэнэй машинистээр хүдэлжэ эхилээд, цехэй мастер болотороо ургаа. Тэрэнэй хүтэлбэри доро сме­нын коллектив ажаллана. Вячеслав Анашкин заводһоо Томскын поли­техническэ ехэ һургуулида һуража, мэргэжэнги технолог болохо, - гэжэ захирал хөөрэнэ. – Барилгын хэрэгсэлнүүдэй үйлэдбэриин лабо­рант Ольга Хакимова үнгэрһэн жэлэй һүүл багта «Наставничество» гэһэн ударидагшадай дунда бүхэроссиин мүрысөөндэ Буряад уласаа гансаа­раа түлөөлөө. Мүрысөөндэ хабаада­ха тухай бүхы гүрэн доторһоо ороһон 24 мянган мэдүүлгэнүүдэй дундаһаа тэрэ 50 илагшадай тоодо орожо шадаа. Баян дүй дүршэлөөрөө энэ мэргэжэлтэн хубаалдажа байдаг.

«Сибирский цемент» гэһэн хол­динг ниигэмэй харюусалгатай олзын хэрэг эрхилдэг, үйлэдбэриингөө мэргэжэлтэдые дэмжэхэһээ гад­на, байһан газарайнгаа дэбисхэр хүгжөөдэг. 2017 онһоо хойшо цемент үйлэдбэрилэгшэдэй буян үйлэдэлгын эгээл томо түсэлнүүдэй нэгэн хадаа Каменскын хүүгэдэй урлалай байшанай ехэ заһабарилга болоно. Эндэ аюултай болоһон хушалта шэнэлжэ, байшанай гадаа түхэл заһабарилаа. Байгша ондо инженернэ һужаануудай ехэ заһабарилга эхилхэ. Энэ бүхы ажал­да 32 сая түхэриг хэрэгтэй, энэ талаар Буряад Уласай Засагай газартай хэлсээн баталагданхай: 17 мянган түхэриг тус эмхи һомолхо, 15 мянган түхэриг – улас.

Заводой үдэр бүриин ажал

Заншалта ёһоороо заводой цехүүдтэй сэдхүүлшэдые танилсуулжа, заводой ударидахы захирал экскурси үнгэргөө. 40 сая түхэригтэ шэнэ грейфернэ кран тодхогдохоо байна гэжэ Александр Волков анхарал хандуулаа. Тиихэдэ заводой дэбисхэртэ тоног хэрэгсэлнүүдээр хангагдаһан тамирай заал һаяын сагта нээгдэхэ. Бэеэ һорихо дуратай­шуул түлбэригүйгөөр орохо аргатай.

Сэдхүүлшэдэй урда асари ехэ бутаргагдаһан шохойн шулуун (известняк) обоолоотой. Энэ шулуун уһантай болон элдэб бодосуудтай холигдожо, тээрмээр гаргагдаад, түүхэй эдэй холисо (сырьевая смесь) хэгдэдэг.

Олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүдэй түлөөлэгшэд түүхэй эдэй 4-дэхи тээрмын ажалда оруулагдаһыень хараһан байна. 13 метр үндэртэй томо гэгшын хэрэг­сэл нэгэ багахан тобшо дарахада хүдэлжэ эхилнэ.

Ажалда оруулагдахаа байһан түүхэй эдэй 4-дэхи тээрмэ

Химическэ бүридэлэй талаар сэбэрлэгдэһэн түүхэй эдэй холисо радиальна бассейндэ хэгдэнэ. Удаань эрьелдэжэ байһан пеэшэнгүүд соо 1400 градусай халуунда тэрэ хатаагдана. Энэ цементын дутуу болбосорһон эдлэл - клинкер хэгдэнэ. Эрьелдэдэг пеэшэнгүүдэй машинистнүүдэй пультын таһагта компьютернууд тодхоотой. Түүхэй эд хатааха тухай хэрэгтэй мэдээсэл мони­тор дээрэ толилогдоно. Мүнөө үеын оньһон хэрэгсэлнүүдэй ашаар олон ажалай автомадуудаар зэбсэгжүүлэгдэнхэйшье һаань, хүнэй хабаадалгагүйгөөр ажал бүтэхэгүй.

Экскурсиин эсэстэ сэдхүүлшэд лаборатори хүрэһэн байна. Һайн шанартай цемент бүтээхэ хэрэгтэ онсо анхарал хандуулагдана. Клин­керэй бодосуудай талаар бүридэл элирүүлдэг петрографическа ком­плексын ажалтай сурбалжалагшад танилсаа.

Заводой лабораториин таһагуудта түүхэй эдэй бүридэлэй шанар шалгаха талаар ажал тон анхаралтайгаар хинагдадаг. Физико-механическа таһагта үйлэдбэрилһэн цементын парти бүхэниие шанарай талаар гүрэнэй стандартда таарана гү гэжэ шалгадаг.

4-дэхи тээрмын ажалда оруулагдаһаар Александр Волков амаршална

Завод тогтууритай хүдэлнэ, ажал­шадайнгаа, суг хүдэлдэг эмхи зургаанууд болон цемент хэрэглэгшэдэй урда абаһан уялгануудаа дүүрэн бэелүүлнэ гэжэ 2025 оной ажалай уридшалһан дүнгүүдые гаргахадаа Александр Волков тэмдэглээ.

- Тоног хэрэгсэлнүүдээ һэльбэн шэнэлжэ, ажалай үрэ дүн дээшэлүүлжэ, цементын һайн шанартай байһанай ашаар мүнөө үеын худалдаа-наймаанай дэлгүүртэ тэнсэлдэнэбди, - гэжэ «ТимлюйЦемент» бүлгэмэй ударида­хы захирал онсолон тодорхойлно.