Баргажанай булигдашагүй бүхэ

Зунай зулгы һайхан сагта Барга­жанай аймагай Үржэл нютагта хүн зон олоороо суглараа. Ушарынь хадаа нютагһаа урган гараһан суута барилдаашан, Баянголой эдир залуу үетэниие спортдо дуратайгаар хүмүүжүүлхэ хэрэгтэ ехэ хуби­таяа оруулһан Бато Аюшеевич БАЗАРОВАЙ түрэһөөр 90 жэлэй ойдо зорюулагдаһан дурасхаалай Сурхарбаан тоонто нютагтань боложо үнгэрөө.

Эмхидхэгшэд - үхибүүдынь, аша зээнэрынь.

Эхин замһаа илалта туйлаһан

Б.А. Базаров 1934 оной ноябриин 7-до Ба­янголой сомоной Харлиг һууринда түрэһэн намтартай. Үржэлэй эхин, Баргажанай дун­да һургуули дүүргэжэ, Буряадай Хүдөө ажа­хын институдай ветеринарна факультедтэ һурахаяа ороо. Һуралсалайнгаа үедэ бэеын тамирай талаар һорилгонуудта эдэбхитэй хабаадажа эхилһэн. Илангаяа буряад барил­даанда абьяастай байһанаа тэрэ элирхэйлээ бэлэй. Энэ бэлигыень дээдэ һургуулиинхид абаһаар дэмжээ һэн.

Залуугай тэрэ үеһөө Бато Базаровтай танил байһан, хибэс дээрэ нэгэнтэ бэшэ барилдаһан, сүлөөтэ барилдаагаар СССР-эй спортын мастер, Буряад орондо сүлөөтэ ба­рилдаанай үндэһэ һуури табиһан Оросой Холбоото Уласай габьяата һоригшо Виктор Васильевич Баймеев сурбалжалагшадта иигэжэ хөөрэһэн байна:

- Анха түрүүн 1962 ондо танилсаа һэмди. Нюдэндэ ехэ дулаахан, галтайхан хараса­тай хүбүүн һэн. Сибириин болон Алас Дур­на зүгэй барилдаагаар түрүү һуури эзэлхын түлөө мүрысөөндэ Кызыл хотодо Батамнай илажа, абарга боложо, аргагүй ехэ баяр болоһон юм. Юрэнхыдөө, суурхажа эхилһэн тамиршад - аха дүү Махутовууд, Ивановууд, Михаил Максимов, Нима Ивахинов, Василий Гармаев болон бусад олонтой барилдаһан ааб даа. Сүлөөтэ барилдаагаар Буряадай АССР-эй чемпионадай болоходо, Бататай барилдаад, ээлжээгээр бэе бэеэ булижа, ана-мана тулалдаабди. Залуу омог, задарюун наһамнай байгаал даа.

Үнэхөөрөөшье, энэл жараад онуудта Бар­гажанай хүбүүнэй солонь үргэнөөр дэлгэр­жэ, булигдашагүй барилдаашан байһанаа гэршэлжэ эхилһэн юм. 1960 ондо Буряа­дай АССР-эй түрүүшын чемпион болоһон, удаань энэ илалтаяа оло дахин дабтаһан. Баргажанай, Хурамхаанай, Зэдын, Сэлэнгын, бусадшье аймагуудай амяараа тэмсээнүүд соогуур нэгэнтэ бэшэ илажа гараа. Уласай Сурхарбаанай наадануудта илагшын тайзан дээрэ олон удаа уригдажа, барилдаашанай магтаал солодо хүртэһэн юм.

«Хибэс дээрэ уригдана» гэһэн ном соогоо Геннадий Батюрович Баймеев Баргажанай баатар хүбүүн тухай дэмбэрэлтэй хадуугдама мүрнүүдые оруулһан байдаг.

Жэшээтэ хүнүүд ябаа

Бато Аюшеевич дээдэ һургуулияа түгэсхэһэнэй удаа Зэдын аймагта мэргэжэ­лээрээ ажаллаа. Удаань түрэл аймагтаа ерэжэ, Карл Марксын нэрэмжэтэ колхоздо ветеринарна врачаар, һүүлээрнь Хилганын колхоздо малай ахамад эмшэнээр хүдэлбэ. Нютаг соогоо эрдэм болбосоролтой, эгээл хүндэтэй хүнүүдэй нэгэн ябаа. Бато База­ров - партиин гэшүүн, Ветеринарна албанай Хүндэлэлэй грамотаар шагнагдаһан. Наһанайнгаа нүхэр Сэсэг Дамбаевна Санхаро­ватай гурбан хүбүүдээ, хоёр басагадаа га­рыень ганзагада, хүлыень дүрөөдэ хүргөө. Үхибүүдынь бултадаа тусхай дунда болон дээдэ эрдэм һургуули дүүргээд, амжалтатай ажаллажа ябана.

С.Д. Санхарова Үржэлэй һаалиин фер­мые даагшаар хүдэлөө. Хүтэлдэг коллекти­вынь хэзээдэшье түрүү һуури эзэлдэг зан­шалтай бэлэй. «Шэн габьяата ажалай түлөө», «В.И.Ленинэй түрэһөөр 100 жэлэй ойдо» медальнуудаар шагнагдаһан. Дүрбэн удаа ВДНХ-да Москва хото, Монгол орон ошо­хо путёвконуудаар шагнагдаһан юм. «Бу­ряадай АССР-эй габьяата малшан» гэһэн үндэр нэрэ зэргэдэ хүртэһэн. Аймагай болон һомоной зүблэлэй депутадаар нэгэнтэ бэшэ һунгагдаһан.

Түрэл тоонтоёо үргэлсөө

Нютаг зондоо, залуушуулда хэрэгтэй юумэ үүсхэхэ гэһэн бодол Бато Аюшееви­чэй һанаа зобоодог болоо һэн. Тиин соёлой, спортын талаар хүдэлөөниие тэрэ толгойлоо. Тэрэ үедэ соёлой байшанда заһабарилга хүүлээд, бильярдын, теннисэй шэрээнүүдые тодхоһон, барилдаанай хибэс асаруулһан, барилдаашадай суглуулагдамал команда байгуулһан. 1980-яад онуудай һүүл багаар Баянгол нютагтаа анха түрүүшынхиеэ һээр шаалгаар мүрысөө эмхидхээ һэн. Гэхэтэй хамта фольклорно ансамблиин эдэбхитэй гэшүүн, Баргажанай аймагай үдэрнүүдэй Улаан-Үдэдэ болоходонь, түрүүлэн хабаадал­садаг хүниинь байгаа.

Спортын талаар бүхы Сибирь болон Алас Дурна зүг соогоо шалгарһан шандааһа шангатай хүбүүн түрэл нютагтаа иигэжэ түбхинэжэ, түрэл тоонтоёо шэмэглэһэн буян­тай. Мүнөөнэй залуу зон намтар тухайнь ун­шаад, һургаал жэшээ абаха аргатай.

«Үнэн сэдьхэлэй баяр хүргэнэбди...»

- Абымнай дурасхаалда зорюулагдаһан найр нааданда зон олоороо суглараа. Бар­гажанай дасанай шэрээтэ Цыден Намжилов, аймагай гулваа Амгалан Данзанов, Буряад Уласай Арадай Хуралай депутат Светлана Гармаева, аймагай депутадуудай зүблэлэй дарга Зорикто Сундаров, һомоной гулваа Очир Гомбоев, Хурамхаанай аймагай Бархан һууринай гулваа Баир Шакшаев, Хурамхаа­най соёлой байшанай захиралай орлогшо Олег Цыренов болон бусад дурасхаалай, амаршалгын үгэ хэлээ.

Ойн баярай хэмжээ ябуулгын үедэ ба­рилдаан, мори урилдаан, аргамжа таталга, һээр шаалган, шагай наадан, гар бүмбэгэ мэтын мүрысөөнүүд үнгэрөө. Бүхэ барил­даагаар абсолютна чемпион Стас Хабитуев (Үржэл) болоо, мори урилдаагаар Даши Бу­беев (Үржэл) түрүүлээ. Гар бүмбэгөөр Ба­янголой команда илаа. Аргамжа таталгада үржэлэйхид шалгараа. Баянголой соёлой байшанай хүдэлмэрилэгшэд концерт табяа.

Дурасхаалай энэ һайндэртэ хабаадаһан бүхы хүнүүдтэ үнэн сэдьхэлэй баяр хүргэнэбди, - гэжэ Бато Аюшеевичэй хүбүүд, спор­тын мастерта кандидат Батор Батуевич бо­лон Орос Уласай спортын мастер Владимир Батуевич, түгэсхэлдэнь мэдүүлһэн юм.

Угайнгаа, абынгаа нэрые иигэжэ хүндэлжэ, мартагдашагүй һайндэр эмхидхэһэн үри хүүгэдтэнь, аша зээнэртэнь һайн заяа үреэжэ, һалбаржа, олошоржо ябахыень хүсэе.

Ирина ГАРМАЕВА, Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ

Харлиг талын омогорхол

Буусын ута ногоон шэмэ ехэтэй,

Барилдааша солотон арадтаа алдартай,

Бага наhанhaa онотой, оньhотой,

Баатар хүсэтэй, боди сэдьхэлтэй.

Тамирай хибэс талархан эзэлээ,

Түрэл нютагай домогто бэшэгдээ.

Бэлигтэй зоноо иигэжэ үргэжэ,

Бэрхэшээл дабажа ябахамнай болтогой!

Виктория ДАРМАЕВА