Эдэбхитэйгээр туһална

Тохой һуурин “Загустайское” гэһэн сомоной түб нютаг бо­лоно. Ягодное болон Ардасан һууринууд тус сомоной бүридэлдэ оролсоно. Эдэ нютаг һууринуудта 20 ТОС ажалаа ябуулна. Буряад Уластал адли һайн дуратанай хүдэлөөнүүдэй ассоциаци сомоной дэргэдэ байгуулагданхай. Тохойн хүүгэдэй номой сангай мэргэжэлтэн Татьяна Петров­на Цыбикдоржиева түрүүлэгшээр аша үрэ ехэтэйгээр хүдэлнэ.

- Һүүлэй жэлнүүдтэ ТОС-уудаймнай зорилгонууд нэгэ бага һэлгэгдээ. Урид бидэ нютагайн­гаа шэг шарай, оршон байдалые һайжаруулха ажал хүдэлмэри ябуулдаг һэмди. Сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгэй эхилхэһээ хойшо баатар хүбүүдтээ туһа хүргэхэ гэжэ оролдо­нобди. Бултаараа хабаадажа, эрхэ сүлөөгэй түлөө ажал ябуулнабди, - гэжэ Татьяна Петровна мэдүүлнэ.

Гүрэн дотороймнай ажабай­дал 2022 он хүрэтэр ба 2022 онһоо һүүлдэхи үе гээд хубааранхай гэжэ ойлгохо хэрэгтэй. Тохой һууринда ТОС-ой ашаар һүмэ бодхоогдоно. Тэдэ нютагтаа барилдаанай найман ханатай гэр баряа. Номой санда бо­лон соёлой байшануудай зарим хэрэгсэлнүүд худалдан абтагдаа. Та­бан жэлэй саана 10 ТОС нэгэдэжэ, һэеы гэр абажа табюулаа һэн. Тэндэ хизаар ороноо шэнжэлэлгын музей зохёогдоно. Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үеын баатарнууд гол һуури эзэлнэ ха юм. Энэнь хадаа Илалтын 80 жэлэй ойдо, Эсэгэ оро­ноо хамгаалагшадта зорюулагдаһан 2025 ондо тон удха ехэтэй.

Тохойн номой сангые даагша Ирина Георгиевна Чебунина нюта­гайнгаа арад зоноор омогорхожо байһанаа мэдүүлнэ.

- 2022 ондо сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгүүдэй эхилхэдэнь, юун боло­жо байнаб гэжэ бидэ үшөө һайнаар ойлгоогүй байгаабди. Харин намар­таа мобилизациин эхилхэдэнь, дайн болоно гэжэ одоошье мэдэрээбди гээд һанагдана. Тэрэ үедэ манай нютагһаа аяар 19 хүбүүднай ошоо һэн. Дары түргөөр арад зонойнгоо ашаар тэдээндээ эдеэ хоол, бэеэ заһалгын хэрэгсэлнүүдые, хубсаһа хунар суглуулжа үгөөбди. Хэдэн те­лефоншье абтагдаа. Хүн бүхэндэнь рюкзак бэлдээбди. Гэхэтэй хамта холо мордоходонь юун хэрэгтэйб гэжэ баһа һайнаар мэдэгдээгүй. СВО-до мордохыень Гусиноозёрск ошожо хүргэхэдэмнай, бүхы Сэлэн­гын аймагһаа хүбүүд суглараад бай­гаа. Аяар 20 гаран автобус дахалдаад гаража ябаа һэн, - гэжэ Ирина Чебу­нина хөөрэнэ.

Тохойн, Ягодное, Ардасан һуури- нуудай ажаһуугшад нэгэдэжэ, СВО-до хабаадажа байһан хүбүүдтэ туһалжа эхилээ. Тэдэ мүнгэ суглуул­жа, сэрэгшэдэй захиһан һүниин ба үдэрэй шагаалгын дурамуудые, ха­рилсаха хэрэгсэлнүүдые болон бу­сад сэрэгэй оньһон техникэдэ хэрэг­тэй зүйлнүүдые эльгээгээ.

Тиигэжэ эдэбхитэд нютагайнгаа соёлой байшанда сугларжа, сэрэгэй хэрэгсэлнүүдые өөһэдынгөө гараар бэлдэжэ эхилээ. ТОС-ой конкурсдо диилэһэн мүнгөөр абтаһан оёдолой машинанууд хэрэгтэй болоо.

- Соёлоймнай байшан бидэнээ түбхинүүлээ. Эндэ сугларжа, элдэб хэрэгсэлнүүдые хэжэ һураабди. Сэ­рэгэй зүйлнүүд, аммуници, такти­ческа бэһэ, дэн гэхэ мэтые хэнэбди. Дулаан хубсаһа, оймһо, бээлэй оёг­доно, сугларагшад нооһоор юумэ нэхэнэ. Ехэ ажал ябуулагданал даа. Нютагаймнай зон өөрын дураар ерэ­жэ туһалалсана. Халхалан нюулгын сетьнүүдые гүрэжэ һураабди. 400- 600 метр утатай бүд Улаан-Үдэһөө за­хижа асаруулнабди. Тэрэнэй үнгэнь үбэлэй, зунай, хабар намарай сагуудта хабаатай байдаг. Интернедээр хаража, гүльмэ захил хэгдэнэ, - гээд, Ирина Георгиевна үдэр бүриингөө ажал тухай хөөрэнэ.

Тохойн ажаһуугшад Крымэй Ар­мянск хотодо оршодог “Солдат­ский привал” гэһэн эмхитэй нягта харилсаа холбоотойгоор хүдэлнэ. Һая тохойнхид генератор тэдэндэ эльгээһэн байна. Улаан-Үдэ хотын дэргэдэхи Сосновый Бор һууринай госпитальдо аргалуулжа байһан сэ­рэгшэдтэ хэрэгтэй хубсаһа хунар, ун­тариин хэрэгсэлнүүд, эдеэ хоол хи­рэ-хирэ болоод лэ дамжуулна.

Аяар холын 1965 ондо Тохой һууринда 1941-1945 онуудай дайнай баатарнуудта зорюулагдаһан хүшөө бодхоогдоо һэн. Нютагай 200 гаран баатар сэрэгшэдэй нэрэнүүд эндэ мүнхэлэгдэнхэй. Һүүлэй үедэ элдэб байлдаануудта, хёморолдоонуудта хабаадажа унаһан сэрэгшэдэй оло­шоржо байһаниинь харамтай гээд, Тохой нютагай ажаһуугшад хэлэнэ. СВО-до баатарлиг үхэлөөр унаһан хүбүүдтээ Тохойдо дурасхаалай сам­барнууд бүтээгдээ. Тусхай гранит шулуугаар бүтээгдэһэн плиткэнүүд дээрэ тэдэнэй нэрэнүүд бэшэгдээ. Тохойн Илалтын сэсэрлиг соо иимэ 9 самбар табигдаа.

СВО-до унагшадай мүнхэ ду­расхаалда зорюулагдаһан уласай мүрысөөн Тохойдо үнгэргэгдэжэ эхи­лээ. 2024 оной ноябрь һарын эхиндэ 2009-2010 онуудай эдир барилдаа­шад эндэ суглараа.

Тохойн соёлой байшан эдэб­хи үрэтэйгөөр ажаллаһанай түлөө 2024 оной дүнгөөр Буряад Улас до­тор хүдөөгэй соёлой эрхим гулам­тануудай дунда оролсоо. Мүн эн­дэхи номой сан, Загастайн дунда һургуули хамтаран, ехэ хэрэг бүтээжэ байһандань баярламаар.