Табин жэлдэ үнэр баян, үлзы хэшэгтэй ажаһууна

«Альган соошни ажал бадараг, гэр соошни гэрэл бадараг, Гэсэгма Амуровна» гэһэн үреэл үгэнүүдые 1982 оной июлиин 26- да «Буряад үнэндэмнай» ажаллахаа ерэһэн анхан машинисткэ, удаань компьютер дээрэ статьянуудыемнай оролдосотойгоор һиинуулан тоншодог оператор болоһон, Мухар-Шэбэрэй аймагай Галтай нютаг тоонтотой Г.А.Доржиевадаа зорюулдаг һэмди. Мүнөө наһанайнгаа амаралтада гараһан, алтан түрынгөө 50 жэлэйнгээ жаргалта һайхан ойгоо Владимир Тыхеевич нүхэртэеэ энэл ондо тээмэндэ угтаһан Гэсэгма нүхэрнай ажабайдалыень үргэһэн, дэмжэһэн гол шухала ажалда ороһоноо ехэ дуратайгаар хөөрэдэг байна.

Эжы, абын буянгаар...

- Минии түрэһэн эхэ Бадгарма Амуровна Дымбрылова ехэ ухаатай, сэсэн хүн байһан юм. Бүхы наһаяа, ажал хэрэгээ, һанаа сэдьхэлээ гансал намдаал («гансаһаа газар дүүрэхэ» гэдэгынь зүб байгаа), мүн зээнэртээл зорюулһан байна. Галтайнгаа эхин классай һургуули дүүргэһэнэй һүүлдэ Хушуун-Үзүүрэй дунда һургуулияа (мүнөө үедэ суута директор ябаһан Ширап Эрдынее­вич Эрдынеевэй нэрэмжэтэ болон­хой) дүүргэхэдэмни, бэрхэ, ажалша, дорюун ябаһан Базар Норбоевич Норбоев эсэгэмни ехэ баярлаа һэн. «Басагамни, хэнһээшье дутуу ябахагүйш даа», – гэжэ омогорходог бэлэй.

1974 ондо һургуулияа дүүргээд, ноябриин 7-до нютагайнгаа нэгэ жэл аха Владимир Тыхеевич Доржиевта хадамда гаража, олон үри хүүгэдтэй гэр бүлэ болоо һэмди. Тиихэдэ хадам эхэмни Сэжэдма Цыреновна минии наһанда аргагүй ехэ туһа хүргэһэн байна. Намайе «Буряад үнэндэ» ажалда уриһан хүн гэхэдэ, Мухар- Шэбэр тоонтотой, «Үнэндэ» секрета­риадта, удаань промышленностиин таһагта ажаллаһан Доржо Гармае­вич Дашиев (абгаймнай) болоно. Би тэрээхэн найдалыень дүүргээб гэжэ һанагшаб, юуб гэхэдэ, гушаад гаран жэл яһала һайн хүдэлөөб. Тэрэ үедэ харюусалгата секретарь байһан, мэдээжэ журналист, тележурна­лист ябаһан, дайнай болон ажалай ветеран Бата Будаевич Дашиевай, ажалшадтаа анхарал, дэмжэлгэ зорюулдаг, зоноо үргэдэг редактор Ревомир Баярович Гармаевай оролдолгоор ажалда машинисткээр ороһон хүмби.

Хушуун-Үзүүрэйнгээ дунда һургуулиин буряад хэлэ һайнаар зааһан багшанартаа ехэ баярые хүргэжэ ябадагби. Одоол аргагүй бэрхэ багшанарта заалгаа һэм. Тиин түрэл хэлэеэ яһала мэдэхэ байһандаа, арадайнгаа сониной аша туһатай ажалда орожо, суута уран зохёол­шодтой, поэдүүдтэй, эрдэмтэдтэй, наһатай журналистнуудтай, бэлиг­тэй зонтой танилсаха хуби заяатай байһандаа баясадагби. Наһанаймни ажал бадарааһан, намайе ехэ үргэһэн «Үнэндөө» хүдэлхөө ороһондомни, энхэ мүнхэхэн эжымни буян хэшэг, ажалша зан абари туһалаа бэшэ юм гү гэжэшье һанадагби, - гэжэ зүрхэ сэдьхэлээ дэлгэһэн, суг нилээд олон жэлдэ амжалта түгэс хүдэлһэн Гэсэг­магайнгаа хэлэхэдэ, би өөрөөшье ехэ баярладагби.

Бадгарма эжыгээ һажаажа, баян сэдьхэлтэй, элбэг гартай, эелдэр зугааша зантай, хүн зондоо хүндэтэй, хүндэмүүшэ зантай, гоё хоолойтой Гэсэгма нүхэрнай сугтаа хүдэлдэг нүхэдөө, юбилярнуудаа, залуу гэр бүлэнүүдые, галтайнхидаа ото амар­шалдаг, түрэл нютаг, эжы, аба, нүхэд тухай һайхан дуунуудаа бэлэглэдэг юм. Үдэшэ орой болотор ажалаа хээд, заримыень гэртээ абаашажа байжа тоншодог, флешкэ дээрэ бэшээд, болзор соонь секретариадтаа туша­адаг һэн.

«Яахаяа гэртээ абаашанаш?» анхан гэхэдэшни, «яаралтай мате­риал ха юм даа, намһаа бэшэ хэн тоншохо юм, миниишни ажал, харюусалга, даабари гээшэл, бишни ганса оператор болонхой бшууб», - гээд, мойһон харахан нюдэнүүдээ эрбэгэшүүлэн байжа, урин зохидоор энеэдэг бэлэй даа.

Эгээл хайрата эжыгээ һүүлшын замда үдэшэжэ, буянгыень булай зохидоор, бурханай ёһо гуримаар түрэл нютагтаа үнгэргэһэн байна.

Гансаһаа газар дүүрэхэ

гэһэн сэсэн, мэргэн үгэнүүдтэ түшэглэһэн, эдир залуудаа гэр бүлэ болоһон, олон хүүгэдые үргэжэ, тэдэнээ бултыень гарынь ганзагада, хүлынь дүрөөдэ хүргэһэн Доржиев­тан мүнөө болоходо, тэрэ үеынгөө һайхан дууе дуулалдан һуудаг юм:

Сэлмэг һарын толондо

Сэдьхэн шамай гуниглан,

Һаруул сэлмэг шарайешь

Һанан, һанан уярнаб...

Түрүүшын дуран тухай энэ уянгата һайхан дууе гартаа дүйтэй наһанайнгаа нүхэрэй, түрүүн 3-дахи ГАП-та, удаань «Үнэндэмнай», «Үльгэр» театрта жолоошоноор амжалтатайгаар ажаллаһан, һүүлдэнь харуулшанаар хүдэлһэн, мүнөө наһанайнгаа амаралтада гараһан зохид, даруу зантай Вла­димир Тыхеевичэй ехэл оролдон дуулахада, урдаһаань манай Гэсэгма Амуровна хонгёо хоолойгоор баһал түрүүшын дуран тухай олондо мэдээ- жэ дуугаар харюусадаг һэн:

...Гансал сэдьхэлдэм мүнхэхэн даа,

Түрүүшын дуран, түрүүшын дуран...

«Би өөрыгөө ехэ жаргалтай, үнэр баян хүмби гэжэ һанадагби. Юуб гэхэдэ, анхан «Үнэнэймнай» хуудаһанай статьянуудай гаршагта «Ажал гээшэ жаргал» гэжэ оло дахин бэшэгдэдэг байгаа, үнэхөөрөөл, дуратай ажалдаа хүдэлхэ гээшэ минии һанахада, нээрээл жаргал, баяр сэдьхэлдэмнай асардаг байна гэжэ сэгнэдэгби. Суута урданай жур­налистнууд Б.А.Гылыков, Ц.Ц. Суба­нов, Г.Я. Цыреторов, Р.Б. Гармаев, Б-М.Ж. Жигжитов, Ц.Ц. Дондогой, И.Р. Очиров, П.Н. Нимаев, Б.Б. Дашиев, С.Д. Ринчинов, Ц.Б. Цырендоржиев гэгшэдтэй хүдэлхэ золтой байгааб. Бэрхэ машинисткэнүүд байһан П.Ш. Халзанова, Н.М. Баторова, Н.Д. Шаг­дарова, Б.А. Гончикова, Б-Һ.Цырено­ва, Д.Б. Цыремпилова, Л.Л. Цыденова, бусадтай амжалтатай ажаллаабди. Владимир Тыхеевич бидэ хоёр 4 үхибүүдтэйбди, 9 аша зээнэртэйбди, 1 гушатайбди. Бидэнээ хүрьгэмнай, хоёр бэреэдүүднай ходол дэмжэжэ, үргэжэ байдаг һэн даа. Алтан дэлхэй дээрэ шамда юун эгээл сэнтэйб гэжэ асуугаа һаатнай, иигэжэл харюусаха байнаб: аша буянтай эжынэрнай, наһанаймни хани нүхэр, үлзы хэшэг асарагша үри хүүгэдни, амтатайхан ашанар, зээнэрни, аляа хөөрхэн Аюр гушамни, ханилжа ябаһан нүхэдни», – гэжэ хөөрэһэн Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ, Россиин Хэлхеэ холбооной яаманай Хүндэлэлэй грамотаар шагнагдаһан Г.А. Доржиевагай сэдьхэл зүрхые үхибүүдынь, ашанар, зээнэрынь, гушаниинь урмашуулжа, баясуулжа байдаг юм.

Сэдьхэл баянтай, сэбэрхэн шарай­тай Оюна Владимировна басага- ниинь 17 наһатайһаа «Үнэндөө» машинисткээр хүдэлжэ эхилээд, БГСХА дүүргэжэ, «Буряад үнэн» Хэблэлэйнгээ байшанда экономист болон ургаа, мүнөө бэрхэ мэргэ­жэлтэн болонхой. Баһал анхан эндэ хүдэлһэн, Захаамин тоонтотой Дми­трий Владимирович хүрьгэниинь, Бадмажап ехэ хүбүүниинь олзын хэрэг эрхилэгшэд байһан юм. Сагһаа урид Дмитрий хүрьгэнэйнь наһа бараһаниинь халагламаар, голхор­моор байдаг даа. Димэтэн Саяна басагатай, аграрна техникумэй оюу­тан Базар, 63-дахи һургуулиин 8-дахи ангиин һурагша Тамир хүбүүдтэй. Бадмажабай Дымбрыл хүбүүниинь сэрэгэй албанда ошохоор бэлдэжэ байна. Доржо хүбүүниинь «Проект- инвестдэ» экспедиторээр ажаллана. Доржын Баир хүбүүниинь – 29-дэхи гимназиин 10-дахи ангиин һурагша, харин багахан Туяна басаганиинь - 7-дохи ангиин һурагша. Аюр гушань – 29-дэхи гимназиин 3-дахи ангиин һурагша.

Тиихэдэ эгээл одхон Еши- Жамса (Түмэн) хүбүүнэйнь Эрдэм хүбүүниинь – 51-дэхи һургуулиин 7-дохи ангиин һурагша, бишы­хан Мэргэниинь – 4-дэхи ангиин һурагша, Сэлмэг басаганиинь хүүгэдэй сэсэрлигтэ ябадаг. Бэри Арюна «Диагрупп» эмхидэ хүдэлнэ. Россиин Герой болоһон Алдар Цыденжаповтай Номгон далайн флодто (Владивосток) Еши-Жамса суг алба хэһэн, баатаршалгыень өөрөө нюдөөрөө хараһан, ехэ нүхэд байһан юм. Сэрэгэй албанһаа бусаад, БГСХА дүүргэһэн Еши-Жамса тухай тусхай статья анхан би «Буряад үнэндөө» бэшэһэн байнаб. Суг һургуулида һураһан мэдээжэ уран бэлигтэн, Уран зохёолшодой холбооной түрүүлэгшэ Сергей Доржиев Гэсэгма Амуровнагаймнай 60 наһанай ойдо «Гэрэлтэн ябаһан Гэсэгмамнай» гэһэн шүлэг соогоо һайхан үреэлээ дамжуулба:

...Ашата һайхан ашанартаа

Урда хормойгоо гэшхүүлжэ,

Хөөрхэн һайхан дүшэнэртөө

Хойто хормойгоо гэшхүүлжэ,

Хүхэ сэнхир тэнгэридэ

Одо мүшөө яларуулан,

Олон тоото нүхэдөөрөө

Найр наада наяруулан,

Түрэл гаралай баярта,

Найзанарай омогто

Хорбоо дэлхэй шэмэглэн,

Алтан дэлхэй гоёожо,

Хүхэ мүнхэ тэнгэри дор

Жарган ябахаш болтогой!

Дүрбэн үхибүүдтэй, дүүрэн хэшэг­тэй Гэсэгма Амуровна Владимир Тыхеевич хоёр «алишье үхибүүншни хайратай, арбан хурганай алинииен­шье хазахада, адли үбшэнтэй байдаг шуу» гэжэ омогорхон хөөрэдэг. «Бүхы хүүгэдэйнгээ, аша зээнэрэйнгээ, гушынгаа түрэһэн үдэрнүүдые заабол ехэ үргэнөөр үнгэргэдэг, ходол дээдэ хэмжээндэ тэмдэг- лэдэг», – гэжэ «Үнэнэй», БГТРК-гай ветеран, нёдондо «Гуа сэсэн хатан» гэһэн «Буряад үнэнэймнай» кон­курсын лауреат болоһон, үндэр 88 наһатай, юушье, хэнииешье мартадаггүй, үнэхөөрөө, сэсэн ухаа­тай, сэбэр арюун сэдьхэлтэй Сэсэгма хээтэймнай - Надежда Михайловна Баторова хөөрэнэ һэн. Мүнөө үедэ «Үнэнэйнгөө» пенсионернүүдэй, ветерануудай холбооной даргаар болон һунгагдаһан Гэсэгма Аму­ровнадаа, 70 наһанайнгаа дабаа дабаһан Владимир Тыхеевичтээ - 50 жэлдэ таатай зохидоор, үнэр баян, үлзы хэшэгтэй ажаһуужа байһан таанартаа, алтан түрэеэ наяруулһан эбтэй эетэй гэр бүлэдөө үреэлэй дээжэ хүргэнэбди, үнэн зүрхэнһөө суг хамта ажаһууһан 50 наһанайнь – алтан түрынь жаргалаар амаршал­набди, гэр бүлэдэнь, үри хүүгэдтэнь, ашанар, зээнэртэнь, гушадань, бул­тандань элүүр энхэ, эрхим баялигтай, зол жаргалтай, амжалта түгэс байхы­ень хүсэнэбди:

Һүнэшэгүй һүлдэтэй,

Зайлашагүй заяатай,

Дундаршагүй бэлигтэй,

Дууһашагүй бэлэгтэй,

Даашагүй далгатай,

Дахаад ябаха жаргалтай,

Үглөө бүхэндэ нара хаража,

Үдэр бүри үреэл шагнажа,

Буян хэшэгээ эдлэжэ,

Бултанаа тойруулжа,

Хүл хүнгэн, хүхюу дорюун,

Сээжэ һонор, сэдьхэл арюун,

Үнэр баян, үлзы хэшэгтэй,

Ажабайдалдаа жаргалтай

Ажаһуухатнай болтогой!

Сэсэгма ДАРЕЕВА, «Буряад үнэндэ» суг хүдэлһэн нүхэрынь.