Абьяас бэлигэйнгээ элшэтэ хүсөөр...

Степанида Шагдуевна БАБКИНОВА - Буряадай түрүүшын балеринэнүүдэй нэгэн. Тэрэ 1940 ондо Москва хотодо үнгэргэгдэһэн Буряад- Монголой урлалай түрүүшын декадада хабаадаһан. Удаань дайнай үедэ Оперо болон баледэй театрай фронтовой концертнэ бригадын бүридэлдэ хүдэлөө.

Степанида Бабкинова Усть-Ордагай тойрогой Нүхэдэй аймагай Ей гэһэн таабарита нэрэтэй нютагта 1919 ондо дунда ша­далтай таряашадай бүлэдэ арбада­хи үхибүүниинь боложо мүндэлһэн намтартай. Эсэгэнь - Шагдуй Баб­кинович Бабкинов, эжынь Закру­нья Петровна гэжэ нэрэтэй һэн. Нютагайнгаа эхин шатын һургуули дүүргэһэнэйнь удаа Хяагтын аймаг­та ажаһуудаг Нина Шагдуевна гэжэ эгэшэнь Степанидые гэртээ абаа­шажа хүмүүжүүлһэн байна. Эгэшэнь наһанайнгаа нүхэртэй хамта Субаг­та-Харьяастын һургуулида багшаар хүдэлдэг байһан.

Баледэй түрүүшын бүлгэмдэ

Степанида дунда һургуулиин удаа Улаан-Үдын театрай-хүгжэмэй учи­лищида «драмын артист» гэһэн мэр­гэжэл шудалхаяа ороо һэн. 2-дохи курсын оюутан ябахадань, Москва хотоһоо дүй дүршэлтэй балетмей­стер Михаил Арсеньев ерэжэ, ба­ледэй театрай байгуулалта эхилһэн түүхэтэй. Драмын театрай ба театрай- хүгжэмэй училищиин бааза дээрэ байгуулагдаһан баледэй һургуулида нугархай бэетэй, хатарха бэлигтэй оюутад шэлэгдэжэ абтаһан байгаа. Тэдэнэй тоодо Степанида Бабкино­ва амжалтатайгаар шалгалта гараад, хореографиин таһагта орожо, мэргэ­жэлтэ баледэй урлал шудалһан нам­тартай.

1939 онһоо оюутад театрай зүжэгүүдтэ хабаадажа эхилээд, 1940 ондо, дүүргэхэ жэлдээ, Мо­сква хотодо үнгэргэгдэһэн Буряад- Монголой урлалай түрүүшын де­кадада хабаадалсаһан байна. Һая байгуулагдаһан театр П. Берлин- скиин «Баир», В. Морошкиной «Эр­жен» гэһэн хүгжэмэй драмануудые ба «Энхэ-Булат баатар» гэжэ Буряадай түрүүшын оперо харуулаа һэн.

Декадын хэмжээндэ делегациин гэшүүд Кремль дотор И.В. Сталин түрүүтэй Правительствын гэшүүдтэй уулзалгада уригдаһан байдаг. Бу­ряадай оперо болон баледэй театр ялас гэмэ туйлалтануудайнгаа түлөө СССР-эй Дээдын Зүблэлэй Президи­умэй зарлигаар Ленинэй орденоор шагнагдаа бэлэй. Иигэжэ Буряадай алдар суута театрһаа балеринэ Сте­панида Бабкинова зохёохы замаа эхилһэн.

Дайнай үедэ

Агууехэ Эсэгын дайнай үедэ Бу­ряадай оперо болон баледэй театр хэдэн концертнэ бригадануудые байгуулжа, баруун фронтдо, Улаан- Үдын, Үбэр Байгалай ба Алас Дур­нын сэрэгэй частьнуудта, госпиталь­нуудта наадаяа харуулжа, сэрэгшэ­дэй урма зориг һэргээн батажуул­даг байһан аша габьяатай. 1943 оной үбэл театрай артистнар Белору- ссиин фронт дээрэ 60 гаран зүжэглэмэл наадануудые харуулһан. Фронт дээрэ Б. Астафьевай «Бахчи­сарайский фонтан», П. Чайковскиин «Евгений Онегин» гэһэн түрүүшын баледэй зүжэгүүд табигдаһан юм.

Дайнай эхилхэдэ, Степанида фронт ошохо гэжэ шиидээд, ажалһаа таһалдангүй, снайпернуудай курса­да һуража, эрхим дүнгүүдтэйгээр тэ­рэнээ дүүргэһэн юм. Ехэ мэргэн бай­жа, «Ворошиловский стрелок» гэһэн тэмдэгээршье шагнагдаһан байна. Теэд театрай хүтэлбэрилэгшэдэй шиидхэбэреэр, Степанида фронто­вой концертнэ бригадын бүридэлдэ оруулагдажа, буу зэбсэгээр бэшэ, харин абьяас бэлигэйнгээ элшэтэ хүсөөр дайсадтай тэмсэһэн байха юм.

Залуу балеринэ Степанида Бабкинова байлдаанай газарта болоһон концертнүүдтэ ехэл эдэб­хитэйгээр хабаададаг байгаа. Тэрэ­нэй аха дүүнэрынь болон түрэлэйнь олон бүһэтэйшүүл фашистнуудтай тэмсэжэ ябаа ха юм.

Степанида Шагдуевнагай дурсалгануудһаа:

- 1943 оной декабрь һарада манай театрай ажалшад «теплушка» болго­жо дулаалагдаһан, багахан пеэшэн­тэй товарна вагон соо фронт руу шэг- лэн гараа бэлэйбди. Эгээл түрүүшын зогсолто Красноярск хотодо болоо һэн. Бидэ тэндэ хотын захын ой соо­хи барилгын талмайда хатар наадаяа харуулаа һэмди. Тэндэ эрдэмтэдэй хаамал шэнэ хото баригдажа байгаа һэн. Мүнөө тэрэ «Красноярск – 25» гээд нэрлэгдэдэг эрдэмэй түб юм.

Тэндэһээ саашаа ябаад, фронт хүрэжэ ерээбди. Дайн байлдаанай боложо байһан һүрөөтэй байдал маанадые угтаа һэн. Ашаанай ма­шинын кузов дээрэ һуугаад ябадаг байгаабди. Хажуудамнай автомадтай хоёр сэрэгшэд – харуулшад ябалса­ха. Артист бүхэндэ үбэлэй валенка ба зунай сагта үмдэхэ сабхинууд үгтөө бэлэй. Ехэнхидээ хара газар дээрэ түхеэрэгдэһэн талмайнууд дээрэ концерт наадаяа харуулхабди, за­римдаа машинынгаа кузов дээрэшье дуу хатараа гүйсэдхэхэ саг болодог һэн. Дулаанай сагта туфли үмдөөд, хүйтэндэ сабхяар хатардаг байгааб­ди. Харин пуанты тон үсөө үмдэдэг байгаалди даа.

Бидэ, артистнар, баруун зүг руу тэгүүлэн ябажа, манай сэрэгшэдэй хүндэ хүшэр байдалыень габшагай дуунуудаараа, сог залитай хатарнуу- даараа шэмэглэн, урма зоригыень бадараахые оролдодог байгаабди. Фронт дээрэ эгээл һүүлшынхиеэ Зүүн Пруссиин Кёнигсберг хотодо концерт наадаяа харуулаа һэмди. Харин Илалтын үдэрые Калинин (мүнөөнэй Тверь) хотодо угтаад, гэр тээшээ зорёо бэлэйлди даа.

Алас Дурнада

Уданшьегүй, 1945 оной май һарада, Буряадай оперо болон ба­ледэй театрай фронтовой концер­тнэ бригадын гэшүүд, тэрэ тоодо Степанида Бабкинова Зүүн зүгэй фронт руу эльгээгдэһэн юм. Бу- ряад артистнар Владивосток хотын Офицернүүдэй байшан соо, тусхай талмайнууд дээгүүр ба хото шадархи һуурингуудаар наадаяа харуулһан байгаа.

Саашадаа Русский гэһэн эгээл зүүн талын олтирог ошожо, хилын ха­руулай заставанууд ба сэрэгэй томо онгосонууд дээрэ оюун бэлигээ дэл­гээд, гэртээ бусаһан түүхэтэй.

Тоонто нютагтаа

Удаань Степанида Шагдуевна гэр бүлын шалтагаанаар нютагаа буса­жа, «Победа» гэһэн хамтын ажахы­да бүгэдэнтэй адли зэргэ хүдэлһэн намтартай. Сүлөөтэй сагтаа ирагуу һайхан хоолойгоор урданай бу- ряадай дуунуудые гүйсэдхэжэ, ню­тагайнгаа зониие хужарлуулдаг һэн ха. Тиигэһээр байтараа, хүдөөгэй клубые даагшын тушаалда хүдэлжэ эхилээд, 100 хүнэй бүридэлтэй хоор байгуулһан. Гол дуушаниинь Пётр Са­харовский гэжэ оюун бэлигтэй трак­торист байһан ха. Хүдөө нютагай хоор Степанида Шагдуевнагай хүтэлбэри доро Эрхүү хотодо үнгэргэгдэһэн мүрысөөндэ илажа гараад, Москва хотын ВДНХ эльгээгдэһэн байна. Тэндэ бүхы СССР гүрэнэй хүдөөгэй дууша бүлгэмүүдэй дунда эрхимээр наада гаргажа, дипломантын нэрэ зэргэдэ хүртэһэн.

Үшөө олон жэлэй туршада Сте­панида Бабкинова амжалтатайгаар хүдэлжэ, хуби заяагаа, эрдэм мэдэ- сэеэ, дүй дүршэлөө соёлой хүгжэлтэдэ зорюулһан юм. Нюта­гайнгаа зоной байдалые дуу хата­раар шэмэглэжэ, ургажа ябаһан залуу үетэниие үндэр нарин мэ­дэрэлэй, соёл урлалай оршондо хүмүүжүүлэлсэһэн аша габьяатай.

Мүнөө Буряадай оперо болон ба­ледэй театрай харагшадай танхимай үһээень үнгэрһэн сагай алдарта ар­тистнарай дүрэ зурагууд шэмэглэдэг. Тэдэнэй дунда Степанида Шагдуев­на Бабкиновагайшье һайхан дүрсэ мүнхэлэгдэһэн. Мүн лэ түрэһэн Ей нютагтань балеринын дурасхаалай самбар табигдаһан юм.