Светлана Намсараева: «Бидэ уласай шэнэ түүхэ бэшээшэдбди».

Газетэ эмхидхэн байгуулагшад – Буряад Уласай Толгойлогшо, Буряад Уласай Засагай газар болон Арадай Хурал болоно. Сониной хэблэлэй орёо зам болон мүнөөдэрэй байдал тухай «Бурятия» сониной эрхилэгшэ Светлана Намсараеватай манай хөөрэлдөөн.

- Светлана Ринчиндоржиевна, «Бурятия» сонин Засагай газарай мэдээсэлэй хэблэл гэжэ анхан хараалагдаһан гэжэ мэдээжэ.

- Манай сониной түрүүшын хэблэл 1991 оной январиин 12-то нара хараһан гэжэ хэлэхэ хэрэгтэй. Тэрэмнай ерээд онуудай политическэ хубилалтануудай үе. Һанаябди: тэрэ сагта РСФСР-эй автономно уласууд дотор «суверенитедүүдэй жагсаал» гэхэ гү, али бэеэ даанги байдал тухай декларацинуудые абажа байһан саг, тиихэдэ зарим гүрэнүүд, тодорхойлбол, Эстони, Латви, Литва СССР-эй бүридэлһөө гараад байгаа. Иимэ оршон үедэ 1990-ээд онуудай һүүл багта, 1991 оной эхиндэ, мүнөө сагайхяар хэлээ һаа, гүрэнэй бүхы можо нютагуудта шэнэ засагай бодолго болон үзэл суртал дамжуулха засагай хэблэл мүндэлөө. Тэрэ сагай засагай дээдэ зургаануудта иимэ шиидхэбэри абтаһан байгаа гэжэ һананаб.

«50 жэлһээ дээшэ түүхэтэй «Правда Бурятии» гэһэн сонин засаг зургаанай мэдээсэлэй сонин юундэ болоогүйб?» - гэжэ хүнүүд асуудаг. Энэ бэелүүлэгдэхэшьегүй һааб даа, юундэб гэхэдэ, «Правда Бурятии» сонин КПСС-эй обкомой эмхи һэн. Харин КПСС тэрэ сагта һандаржа, гүрэнэй олон намуудай системэдэ орожо байһан саг тогтоод байгаа.

«Бурятия» сониной байгуулгада тэрэ үедэ Буряадай АССР-эй Министрнүүдэй зүблэлэй түрүүлэгшэ байһан Владимир Бизьяевич Саганов эдэбхитэй хабаадалсаа. Сониной түрүүшын эмхидхэн байгуулагшад уласай Министрнүүдэй зүблэл ба Буряадай АССР-эй Верховно Зүблэлэй Президиум байһан юм. Засаг зургаан сониндо ямар анхаралтайгаар хандадаг байгааб гэжэ элирүүлхэ гэбэл, иимэ тодо баримта бии: «Бурятия» сониной редакци мүнөөнэй Арадай Хуралай байшанай хоёрдохи дабхарта нэгэ таһаг (крыло) эзэлдэг һэн. Тиихэдэ Буряадай АССР-эй Верховно Зүблэлэй 167 һунгамал тон түрүүшын захил хэгшэд болоһон юм.

- Хэблэгдэжэ байгаа сониной мүнөөнэй үүргэ хадаа һайн талань бэшэ, харин дутагдалынь болоно гэһэн һанамжа бии.

- Би энээниие зүбшөөхэгүй байнаб. Буряад Уласай түрүүшын юрэнхылэгшые хэн үргөөб? Леонид Потаповай имидж хэн байгуулааб? Уласай Верховно Зүблэлэй хуули эрхэ залан даажа абаһан Арадай Хуралда? Хэнэй ажал бүхы эдэ жэлнүүдтэ манай сониной хуудаһанда хэблэгдэжэл байгааб? «Бурятия» сонин хадаа олониитын хүсэн байгаашье, тэрэ зандаа мүнөө үлэнхэй. Хүнүүд манай хэблэлдэ этигэдэг, юундэб гэхэдэ, манай сурбалжалагшад эмхидхэн байгуулагшадтаяа, бусадта орходоо, тон нягта харилсаатай.

Гэхэтэй хамта эмхидхэн байгуулагшадай зарим түлөөлэгшэд тэдэнэй ажал тухай хэлэһэн соонь буулгажа бэшэхэ ёһотой гэжэ мүнөөшье болотор һанадаг. Тиихэдээ ехээр бэшээ һаа, бүрил һайн. Сониной һаял толилогдожо эхилээд, Буряадай сониной дэлгүүртэ гансаараа шахуу хэблэгдэжэ байһан үедэ иимэ хандаса ойлгосотой һэн. Тэрэ сагта сонимнай долоон хоногой 5 дахин А2 формадаар гараха, үшөө аймагуудта сэдхүүлшэдэй пунктнууд хүдэлдэг байгаа. Техническэ  хүдэлмэрилэгшэд хоёр ээлжээндэ ажалладаг һэн. Сониной хэһэг 20 мянганда хүрэдэг байгаа. Тиихэдээ газетын хуудаһануудые гамнангүй бэшэхэ, хэблэхэ аргатай байгша һэн.

Мүнөө байдал ондоо: долоон хоногой хоёр дахин сонимнай хэблэгдэнэ. Ороһон бүхы материалнуудые толилхошье гээ һаа, тиимэ арга үгы. Энэ ушараар «Буряад үнэн» Хэблэлэй байшанайнгаа сайт хүгжөөнэбди – болоһон һонинуудые саг соонь дуулгажа, сэдхүүлшэдэй бэшэһэн материалнуудайнь хэблэгдэнгүй үлэшэхэгүйн тула.

Сүлөө сэдэбүүдээр бэшэхэ аргатай бэеэ даанги хэблэлнүүдтэй үрдилдэн тэмсэхэ гээшэ бидэндэ хүшэр гэжэ ойлгосотой юм ааб даа. Бидэ нэн түрүүн эмхидхэн байгуулагшадайнгаа ажал тухай материалнуудые толилнобди. Тиихэдээ материалнуудые анханайхяар бэшэ, харин мүнөө сагта тааруулан хэблэхэ гээшэ манай редакциин болон Хэблэлэй байшанай хүтэлбэрилэгшэдэй бэелүүлхэ бодолго болоно. Анхан сэдхүүлшэн «Хэн? Хаана? Хэзээ? Юун? Юундэ?» гэһэн табан асуудалда харюусадаг һаа, мүнөө «Энээнһээ юун хубилхаб? Хэндэ дээрэ болохоб?» гэһэн журналистикын шухала 6-дахи асуудалда харюу бэдэрнэ. Бодото болоһон юумэндэ хайша хэрэгээр хандажа бэшэхэдээ доройтуулхаар, юрын ушар тухай оролдожо бэшэхэдэ, уншагшаднайшье удаан саг соо һанажа ябаха ха юм.

«Бурятия» сонин бусад хэблэлнүүдтэ орходоо, эмхидхэн байгуулагшадтаа дүтэ - энэ манай хүсэн. Бидэ уласай шэнэ түүхэ бэшээшэдбди. Эдэй засагай болон политическэ һалбарида шэнжэлэгшэд ажалаа ябуулхадаа, Буряад Уласта юун болоноб гэжэ үдэрһөө үдэртэ бэшэжэ байһан манай сониндо дэмы бэшэ үндэһэлдэг.

Шэнэ медиа бидэндэ юун тухай бэшэжэ болохоб гэжэ мэдүүлдэг, бидэ – тэдэнэртэ гэжэ нэмэхэ байнаб. Хуу барандаа мэдээсэлэй нэгэл оршондо эрьелдэнэ ха юмбибди.

- Сониндо туйлалтанууд, доройтолго байгаа гү? Танай һанахада, ямар жэлнүүд эгээл амжалтатай байгааб?

- Манай ветерануудай хэлэһээр, Арадай Хуралай байшанда таһагуудтай байһан үе эгээл урагшатай һэн. Тиихэдэ сониндошье хандаса ондоо байгаа. Буряадай түрүүшын юрэнхылэгшын һунгуулиин кампаниин үедэ манай сэдхүүлшэдэй нэгэн Клара Харанутова Леонид Васильевич Потаповые муушалжа бэшэһэнэй түлөө тушаалаа алдаһан. 2000-аад онуудта эрхилэгшэ Людмила Очирова – нэгэ гэрэл зурагай түлөө мүн лэ ажалһаа болюулагдаа. Элдэб лэ ушарнууд болодог һэн.

Сониной түүхэдэ шухала үйлэ хэрэгүүд 1991 оной август һарада болоо: ГКЧП-гэй тогтоолнууд толилогдоогүй. Дээрэһээ бууһан зарлигаар гэжэ ойлгосотой юм ааб даа. Харин мүнөө политологуудай шэнжэлгэнүүдые уншахадаа, засаг буляаха буһалгаанай амжалтатай байжа, тэрэниие уласай эрхим түлөөлэгшэдэй дэмжэбэл, можо нютагаймнай тогтоһон байдал һайжарха аалам. Теэд түүхэ магад гэһэн багсаамжалга мэдэдэггүй.

Өөһэдөө мүнгэ олоногүйт гэжэ мүнөө олон хүн бидэниие зэмэлдэг. 1990-ээд онуудай тэн – 2000-аад онуудай эхин үе һанаябди, тэрэ сагта газетэһээ байха бюджедэй бүхы һалбарида мүнгэн һомологдодоггүй байгаа. Иимэ оршондо «Бурятия» сониндо хуудаһа, хуудаһаар дүүрэн хуули, нормативна актнууд, тогтоолнууд хэблэгдэгшэ һэн. Юундэб гэхэдэ, толилогдоһоной удаа тэдэ хуулиин хүсэндэ ородог байгаа ха юм.

Тэрэ үеын хүтэлбэрилэгшэд шэлэхэ аргагүй байгаа гэжэ һанагдана: нэгэн гээ һаа, дэлгүүрэй харилсаанай ажал ябуулнаш, үгы һаа, гүрэнэй даабари дүүргэнэш. 20 мянганһаа дээшэ хэһэгтэй сонин эмхидхэн байгуулагшадай эрхэ хамгаалан тогтожо шадаа. Сонин тэрэ үедэ сурталшалгын (реклама) зам шэлэхэ аргатай байгаашье һаа, тэрэ замаар ябаагүй, шэнэ хэблэлнүүдтэ энэ арга боломжо олгоо. Бидэ мүнөө тэрэ үеын эрхилэгшэдые зэмэлхэ ёһогүйбди – хэрэгтэйл тээшэнь ажалаа ябуулаа ха юм даа.

2000-аад онуудта «Бурятиин» редакци «Буряад үнэн» сонинтой нэгэдээ. Эдэнэй ажал гуримшуулхын тула Хэблэлэй байшан байгуулагдаа – уласай юрэнхылэгшын тусхай захиралта гараа һэн.

- Мүнөө сүлжээ холбооной дэлгэрһэн сагта «Бурятия» сониной амжалтатай ажалай гэршэ ямар бэ?

- Ямар бэ гэхэдэ, юунэйшье боложо байгаа һаа, сонимнай гараһаар – өөрын уншагшадтай. Манай материалнуудые мэдээжэ хүнүүд хэлэн дурдадаг, ерээдүйн сурбалжалагшад курсовой болон дипломно ажалнуудтаа шэнжэлдэг, оюутад ерэжэ, практика гарадаг. «Бурятия» сониндо хэблэгдэһэн публикацинуудай удаа һунгамалнууд болон засаг зургаан зүблөөнүүд, нүүдэл суглаануудые үнгэргэдэг.

Хэдэн жэлэй саана Буряадай гүрэнэй ехэ һургуули эгээл эрдэмтэй сонин гэһэн шэнжэлэл ябуулаа. Уласай олондо мэдээсэл тараадаг хэрэгсэлнүүдэй дунда «Бурятия» сониной сэдхүүлшэд үзэг бэшэг мэдэлгын талаар түрүүлээ. Энэмнай баһа гэршэ болоно.

Тиихэдэ түрүүшын хэблэлһээ эхилжэ, мүнөөшье хүрэтэр манай сониной уншагшад байһаар. Энэ баясуулна.

- «Бурятия» сониной ерээдүй танай һанамжаар ямар бэ?

- Һаруул. «Бурятия» сониниие эрхим болгохо гээшэ манай зорилго гэжэ хэлэхэгүйб. Эрхим гээшые хүн бүхэн ондо ондоогоор ойлгодог. Сонинойнгоо нэрэ хүндыень доройтуулангүй, хэлэнэй, найруулха маягай талаар зохид сонин хэблэдэгшье һэмди, тэрэнээ үргэлжэлүүлһээрбди. Газетын шэнээр барлагдан зохёогдоошье һаань, эдэ эрилтэнүүд шухала зандаа үлэнхэй.

Үглөө, мүнөө газетэ хосорхо гэжэ хүнүүд намда ходо хэлэдэг. «Оросой Холбоото Уласай Засагай газарай хуули ёһоной хэблэлэй зургаан болохо «Российская газета» сониной хаагдахада, эмхидхэн байгуулагшадай сониниие усадхаха тухай шиидхэбэри абахада, манай газетэ баһал хэблэлһээ гарана бэзэ», - гэжэ харюусадагби. Иимэ ушарай тохёолдоходо, бусад хэблэлнүүдтэ гэмтэ ушарнуудтай гү, али бусадшье һонинуудтай зэргэлээд, засаг зургаан тухай уншахабди.

- Манай асуудалнуудта харюусаһандатнай баяр хүргэнэбди. Сониной 35 жэлэй ойгоор таниие, суг хүдэлдэг нүхэдыетнай амаршалаад, үнэн сэхэ уншагшадые, һонирхолтой толилолгонуудые хүсэнэб.