Буряад хэлэнэй багшанарта засаг түрын талаһаа анхарал

Үнгэрһэн пүрбэ гарагта Доржи Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулида буряад хэлэ бэшэгэй, уран зохёолой багшанарай нютаг можонууд хоорондын 3-дахи ехэ хурал үнгэрөө. Гурбан можо нютагай — Эрхүү можын, Үбэр Байгалай хизаарай, Буряад ороной багшанарые, хүмүүжүүлэгшэдые, нютагай хүтэлбэрилэгшэдые, түрэлхи хэлэнэйнгээ хуби заяан тухай һанаагаа зободог бүхы хүнүүдые энэ талмайда суглуулаа.

Энэ ехэ һургуулиин үргэн ехэ фойе соо буряад хэлэ үзэлгэдэ туһатай зүйлнүүдэй болон үндэһэн соёлой баялигые харуулһан онсо һонин үзэсхэлэн нээгдээ. Үзэсхэлэндэ хүн бүхэн өөртөө туһатай зүйл хараха аргатай байгаа: буряад хэлэ нааданай аргаар зааха багшанарай зохёоһон һуралсалай хэрэгсэлнүүдһээ эхилээд, дурасхаалай бэлэгүүд, зурамал аргаар буулгагдаһан кинонууд, 3D гэһэн аргаар зохёогдоһон һонирхолтойшье, хэрэгтэйшье олон зүйлнүүд дурадхагдаа. Үхибүүдые буряад хэлэндэ һургалгын таһаршагүй хубинь хадаа Буряад Уласай арадуудай түүхэ, үндэһэн соёл, ёһо гурим, заншалнуудтай танилсуулга болоно.

Багшанар

Улас түрын “Бэлиг” түб һуралсалай, хэлэ, уран зохёол заалгын номуудһаа гадна интерактивна аргануудые ашагтайгаар мүнөө үедэ хэрэглэхые харуулаа. Эрдэмэй болон дээдэ болбосоролой туйлалтануудые Доржи Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай ехэ һургуулиин багшанар харуулжа байгаа. Мэргэжэлэй дунда болбосоролые Буряадай багшанарай колледж болон Даша-Нима Дугаровай нэрэмжэтэ Үбэр Байгалай арадай заншалта урлалай болон гар дархалалгын колледж түлөөлөө. Дунда һургуулинуудта буряад хэлэ, уран зохёол заалгые харуулһан үзэсхэлэнгүүдээ Ивалгын аймагай Поселиин дунда һургуули, Буряадай 29-дэхи гимнази, Уласай 1-дэхи лицей-интернат, Агын тойрогой Дулдаргын дунда һургуули үргэнөөр дэлгээ. Эгээл ехээр, тон һонирхолтойгоор Улаан-Үдын хүүгэдэй сэсэрлигүүд һургуулиин урдахи болбосоролые хүсэд дүүрэнээр харуулһан үзэмжэ дэлгээ. Энэньшье тон зүб: балшар багаһаань лэ хүүгэдые түрэл хэлэндэнь һургаагүй болбол, хойшогүй хожомдохобди гэжэ булта ойлгоно ха юм.

Багшанарай бэлдэһэн номууд

Эндэ һургуулиин наһа гүйсөөдүй эдирхэн буряад хэлэтэй үхибүүдэй хабаадалгатай мини-студи ехэ һонирхолтой байһанаа харуулаа. “Бидэ манай телестудиин ажал хэрэг харуулжа байнабди. Манай эдир сурбалжалагшад айлшадтай хөөрэлдэнэ. Энэ арга манай эдир шабинарай хэлэеэ хүгжөөлгэдэ онсо түлхисэ үгэдэг нэгэ ехэ һайн арга болоно”, - гэжэ Елена Бальжурова хөөрэнэ. Багахан басаганай һонин асуудалнуудые табижа, ехэ абааштайгаар айлшадтай хөөрэлдэжэ байхада, ВАРК-ын юрэнхылэгшэ Чимит Бальжинимаев баһал тэрэ басагантай буряадаар хөөрэлдэжэ баярлаа. Тэрэ үүсхэлыень ехэтэ дэмжээ.

1-дэхи “Номина” сэсэрлигэй үзэсхэлэн

86-дахи хүүгэдэй хүгжэлтын «Оюна» түб «Буряад хэлэеэ нааданай аргаар шудалалга» гэһэн үзэсхэлэн дэлгээ. Багшанар элдэб туһаламжануудые, «Түрэл нютаг», «Нүүдэлшын зам», «Шэдитэ чемодан» гэһэн хибэсүүдые, «Оюунын нюусанууд», «Табан эрдэни» гэхэ мэтэ олон наадануудые зохёоһоноо харуулаа. «Оюна» сэсэрлигэй хүмүүжүүлэгшэд буряад хэлэ зааха хүмүүжүүлгын наадануудай бүхэли үзэсхэлэн дурадхаа. Эдэ юрын нааданхайнууд бэшэ, харин бага наһанһаа хэлэ соёлдо һургаха хүсэтэй зэбсэг болоно. Энэ үзэсхэлэнгэй голынь хотын олон тоото мүрысөөнүүдтэ, үзэсхэлэнгүүдтэ илажа гараһан «Римбүүшэ багша» дасанай хуулбари макет болоно.

86-дахи «Оюна» сэсэрлигэйхид

Буряадай Арадай Хуралай Түрүүлэгшэ Владимир Павлов сугларһан зониие буряадаар мэндэшэлжэ, гүрэн түрын хэлэ хүндэлхэ жэшээ харуулаа.

- Арадай Хурал болон уласай Толгойлогшо Засагай газартай хамта «Буряад хэлэн гүрэнэй хэлэн гэжэ дэмжэлгын хэмжээнүүд тухай», «Буряад Уласай арадуудай хэлэнүүд тухай, Буряад Уласай болбосорол тухай» гэһэн хуулинуудые һайжаруулха, буряад хэлэ, уран зохёол сахин хүгжөөхэ талаар үргэн ехэ ажал ябуулна, - гэжэ парламентын Түрүүлэгшэ тэмдэглээ.

Гүрэнэй программын үндэһэ һуури болодог «2030 он болотор буряад хэлэ хүгжөөлгын стратеги» наймадахи жэлээ бэелүүлэгдэжэ байна гэжэ Владимир Анатольевич һануулаа. Тус программада мүнгэ һомололго жэл бүри дээшэлнэ: 2025 ондо 100,6 сая түхэриг шэглүүлэгдээ, 2026 ондо 103,7 сая түхэриг түсэблэгдэнхэй. Түрэл хэлэеэ мэдэдэг түрэлхидые үхибүүдтээ дамжуулхыень Владимир Павлов уряалжа, сэрэгэй тусхай ябуулгын сэрэгшэдэй өөһэд хоорондоо буряад хэлээрээ харилсажа, нүхэдэйнгөө ами наһа абардаг тухай жэшээ дурдаа.

35-дахи “Алые паруса” сэсэрлигэй түлөөлэгшэд 

Хотын Һунгамалнуудай зүблэлэй түрүүлэгшэ, Бүгэдэ Буряадай соёл хүгжөөлгын эблэлэй (ВАРК-ын) юрэнхылэгшэ Чимит Бальжинимаевай элидхэл онсо анхарал татаа. Буряад хэлэеэ сахиха, хүгжөөхэ шухала гэжэ онсолон тэмдэглэжэ, бултадаа эб хамта арга шадалаа элсүүлхые уряалжа, өөрынгөө элшые сугларагшадта дамжуулаа гэе. Чимит Валерьевич өөрынгөө хандалга соо шабинараал һургахаһаа үшөө саашаа ябахыень багшанарта хандаа. Тиихэдээ түрэлхидэй болон бэшэшье зоной түрэлхи хэлэеэ шудалхын, үе үенүүдэй хоорондохи холбоо бэхижүүлхын тула ехэшүүлэй үдэшын һургуулинуудые, кружогуудые байгуулхые дурадхаа.

Дулдаргын дунда һургуулиинхид

Тиигээд ВАРК-ын юрэнхылэгшэ буряад хэлэеэ сахин хүгжөөлгэдэ онсо габьяатай Александр Дамбуевта (Эрхүү можо), Баярма Лхасарановада (Буряад Улас), Дулмажаб Цынгуевада (Үбэр Байгалай хизаар) “Арадай багша” гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэ олгоһон тэмдэгүүдые барюулаа. Удаань профессор Сономбал Содномовые, Агын эмнэлгын колледжын захирал Доржо Бадмаевые, Усть-Ордын тойрогой Вероника Харбановае “Буряад арадай үмэнэ габьяагай түлөө” медальнуудаар шагнаа.

Энэ нютаг можонууд хоорондын ехэ хуралаа хоёр жэл болоод лэ үнгэргэжэ байя гэһэн дурадхал оруулаа. “Имагтал таанад, буряад хэлэ бэшэгэй багшанар лэ, түрэл хэлэеэ, үндэһэн соёлоо болон арадайнгаа нангин заншалнуудые сахин хүгжөөнэт”, - гэжэ багшанарай аша габьяае үндэрөөр сэгнээ.

Даша-Нима Дугаровай нэрэмжэтэ Үбэр Байгалай арадай заншалта урлалай болон гар дархалалгын колледжын оюутад: Аркадий Ринчинов, Баир Ангошкин, Жаргал Аюрзанаева

Оюутадай урлаһан бүтээлнүүд

Хүршэ Үбэр Байгалай хизаарай Агын Буряадай тойрогһоо 25 түлөөлэгшэд хабаадахаяа ерээ. «Буряад хэлээр һургуулиин урда тээхи һуралсалай нэгэ хэлэтэй хэлэлгэ хүгжөөлгын оршон» гэһэн туршалгын һуралсалай талмай боложо үгэдэг Агын тойрогой болбосоролой эмхинүүд буряад хэлэ үзэлгөөр өөһэдынгөө ябуулжа байһан ажал хэрэгүүдые үргэнөөр харуулхые оролдоо. Ага һууринай 2-дохи сэсэрлиг «Этноград» гэһэн этно-соёлой орон», «Үльгэр» ба «Ручеёк» сэсэрлигэйхид «Хүүгэдэй соёлой комплекс» гэһэн түсэлнүүдээ дурадхаа. Үбэр Байгалай хизаарай Агын тойрогой захиргаанай Ниигэмэй һалбариин хүтэлбэрилэгшын орлогшо, Ниигэмэй хүгжэлтын хүтэлбэриин дарга Розалия Балдоржиева «Агын Буряадай тойрогой һуралсалай эмхи зургаануудай буряад хэлэ заалгын байдал, асуудалнууд, ерээдүй» гэһэн удха түгэлдэр элидхэл хээ.

Энэ хуралда Эрхүү можын делегациие Усть-Ордын Буряадай тойрогой, Ангарск хотын хорооной Одинск тосхоной болон Ойхоной аймагай hуралсалай эмхинүүдэй: Нела Алексеевна Тыхеева, Анна Владимировна Маланова болон Туяна Дабаевна Михайлова багшанар түлөөлөө.

Таисия Мархаева

Захааминай аймагай Санагын дунда һургуулиин багша Таисия Хандуевна Мархаева танай аймагһаа ямар багшанар шэлэгдэжэ эльгээгдээб гэһэн асуудалда, урдахи хуралнуудта хабаадаагүй болон шагналнуудта хүртэхэ багшанар ерээбдил даа гэжэ хөөрэнэ:

“ Манай гурбан багшанар “Оросой Холбоото Уласай юрэнхы болбосоролой хүндэтэ хүдэлмэрилэгшэ” гэһэн үндэр нэрэ зэргэнүүдтэ хүртөө, бишье Баярай бэшэгтэ хүртөөб. Үшөө һонин гэхэдэ, “Буряад ороной эрхим багша” боложо тодорһон Хуртагын багша Соёлма Агбан-Пунцоковна Гомбоева мүнөө Москвадахи Гүрэнэй болбосоролой ехэ һургуулида мэргэжэлээ дээшэлүүлжэ байна. Багшанарта гүрэн түрын талаһаа иимэ ехэ анхарал хандуулагдажа байһандань бидэ баяртайбди”, - гэжэ баяраа мэдүүлээ.