Инаг дуран-мүнхэ гэрэл

Гэр бүлын, инаг дуранай болон үнэн сэхэ байлгын үдэр Орос гүрэндэ үргэнөөр 2022 онһоо хойшо тэмдэглэгдэнэ. Энэ ушараар «Дуран ба үнэн сэхэ байлга» гэһэн ниитын медаль барюулагдадаг болонхой. Гэр бүлэ болоһоор 25 жэлһээ үлүү эб хамта ажаһуужа байһан эрхимүүдтэ энэ медаль үгтэнэ. Энэ хугасаада Буряадай нэгэ мянга гаран гэр бүлэ иимэ шагнал хайрада хүртөө.

Орос гүрэн дотор, илангаяа Буряадта, гэр бүлэнүүдтэ гүрэнэй талаһаа тон ехэ анхарал хандуулагдана. «Гэр бүлэ» гэһэн үндэһэтэнэй түсэл бэелүүлэгдэжэ, олон тоото тэдхэмжэ, туһаламжа үзүүлэгдэнэ. Тэрэ тоодо эхын капитал, Алас Дурнын ипотекэ гэхэ мэтэ тэдхэмжэ тухай хүн бүхэн дуулаһан байха.

- Буряад Уласта 24 мянга 600 гаран олон үхибүүтэй гэр бүлэнүүд тоологдоно. Эндэ 75 мянга гаран хүүгэд хүмүүжүүлэгдэнэ. Һургуулида миинтээр эдеэлхэ, гүрэнэй ниитын унаагаар түлөөһэгүйгөөр ябаха, колледжнуудта хүнгэлтэтэйгөөр һураха болон бусад тэдхэмжэ үхибүүдтэ дурадхагдана. Зургаанһаа олон үхибүүтэй гэр бүлэнүүдтэ өөрын гэр худалдажа абаха арга боломжо бии. Мүн модон гэр барилгада гүрэнһөө мүнгэн үгтэнэ. Мүнөөдэр медальнуудые абажа байһан олон гэр бүлэнүүд 50 гаран жэл хамта ажаһууна. Иимэ үндэр наһатайшуулые гүрэн мартанагүй, туһаламжа үзүүлнэ. Буряадта жэлэй хугасаада 90 мянга гаран үбгэд, хүгшэд туһаламжада хүртөө, элдэб хэмжээ ябуулгануудта хабаадуулагдаа, - гэжэ Буряад Уласай ажаһуугшадай ниигэмэй хамгаалгын сайд Татьяна Быкова хөөрэнэ.

Июлиин 8-да баяртай хэмжээн Буряадай гүрэнэй ехэ һургуулиин шэнэ байшанда эмхидхэгдээ. 70 гаран гэр бүлэнүүд иишээ ерэжэ, дээдэ һургуулинууд гүрэн доторнай хүгжэжэ байнхай гэжэ обёорон хараа гээд һанагдана. Үхибүүдээ, аша зээнэрээ Буряадтаа һургахаяа үлөөхэ гэһэн шиидхэбэри абахал байха гээд найдагдана.

Баярай оршон байдалда 70 гаран гэр бүлэ «Дуран ба үнэн сэхэ байлга» гэһэн медальда хүртэһэн байна. Буряад Уласай Толгойлогшо Алексей Цыденовэй наһанай нүхэр, дүрбэн үхибүүдэй эжы Ирина Викторовна, Буряад Уласай Арадай Хуралай Түрүүлэгшын орлогшо Татьяна Мантатова болон бусад хэмжээ ябуулгада хабаадаа.

Нэн түрүүн Буряад Уласай гүрэнэй шангуудта ородог «Эхэ эсэгын уялгануудые үнэн шударгы бэелүүлһэнэй түлөө» гэһэн медаль барюулагдаа. Яруунын аймагай Жамьян Доржиевич ба Эржена Цыденешеевна Доржиевтанай гэр бүлэ иимэ медальда хүртөө. Эдэ аяар 9 үхибүүдые хүмүүжүүлээ. Һүүлэй жэлнүүдтэ Жамьян Доржиевич котельни соо машинистаар хүдэлнэ. Эржена Цыденешеевна хүүгэдэй урлалай һургуулида олон жэлдэ багшална, аяар гурбан ансамблиин хүтэлбэрилэгшэ юм.

«Дуран ба үнэн сэхэ байлга» гэһэн медальда хүртэһэн долоон гэр бүлэ 60 гаран жэлһээ үлүү хугасаада инаг дураяа нангинаар сахижа ябана.

Владимир Матвеевич Номогоев, Надежда Будаевна Гармаева гэгшэд 66 жэлэй саана гэр бүлэ байгуулһан юм. Мүнөө 86 наһатай эдэ хоёр олон жэлдэ багшын ажалда хүдэлөө, физкультура болон немец хэлэ заагаа. Хоёр басагадынь, зээнэрынь эжы абынгаа, теэбии, таабайнгаа багшын харгы шэлэжэ, ажал хэрэгыень үргэлжэлүүлнэ.

Хориин аймагта Иван Павлович, Полина Денисовна Борисовтан 64 жэлэй хугасаада ан-бун ажаһууна. 86 наһатай болобошье, ниитын ажалда хоюулаа эдэбхитэйгээр хабаадана. Тэдэ сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгтэ хабаадажа байһан сэрэгшэдтэ туһа үзүүлнэ. Гэр бүлын «Казачья изба» гэһэн багахан музей зохёонхой.

84 наһатай Екатерина Дымбрыловна Егунова нүхэртэйгөө танилсаһанаа мүнөөшье эли тодоор һанана.

- 1960 ондо автобус соо танилсаабди. Тиихэдэ Валерий Иннокентьевич сэрэгэй алба хаахаяа ошожо ябаа. Бүхэли автобусые ябуулангүй зогсоогоод: «Гэрэйнгээ хаяг үгэ!» - гэжэ хүнүүдые үни хүлеэлгээ һэн. «Худал адрес бэшээд үгыш», - гэжэ нүхэр басагамни намайе баалаа. Теэд өөрынгөө хамтын байрын хаяг үгөөб. «Жигжитова, шамда бэшэг армиһаа ерээ», - гэжэ хэдэн саг үнгэрһэнэй удаа хамтын байрын вахтёр намда дуулгаа. Тиигэжэ 1968 ондо гэр бүлэ болообди. «Хүнүүд хуу айл болоно, үнинэй үхибүүтэй болохо һэмди», - гэжэ байгаад гэмэрдэг болоо. Тиихэдэнь июль һарын 7-до кинодо ошожо ябаад, Октябрьска районой ЗАГС гүйлдэжэ ороод, үбгэ һамган болоо бэлэйбди. Тэрэ үедэ тоогоороо тааруу гоё үдэр байдаг юм гэжэ ойлгоошьегүйбди, - гээд, энеэбхилэн, Захааминай аймагай Мэлэ һууринһаа уг гарбалтай Екатерина Дымбрыловна хөөрэнэ.

Мүнөө Егуновтоной гэр бүлэ баяртай ушар тэмдэглэхэеэ бэлдэжэ байнхай. Аша хүбүүниинь Москвада политех дүүргээд, Волгоград хотоһоо һамга асараад, түрэ наадахаяа байна. Хүгшэн эжы абадаал адли ниитын транспорт соо эдэ хоёр танилсаһаншье байжа болоо.

Захааминай Хужар нютагһаа уг гарбалтай Светлана Дымбрыловна Яруунын аймагай Гомбожап Тушинович Найдановтай 43 жэлэй хугасаада ажаһууна. Улаан-Үдын плодово-ягодна станциин лабораториие даагша байһан залуу басаган ерээдүйнгөө нүхэртэй ажал дээрээ танилсаа. Гидротехник мэргэжэлтэй Гомбожап Тушинович тиишээ ходо ажал хэхэеэ эльгээгдэдэг байгаа. Нэгэ һайхан үдэр эдэ хоёр танилсаа бэлэй. Һонирхолтойнь гэхэдэ, эдэ хоёр долоон үхибүүтэй гэр бүлэнүүдтэ үндыгөө, хоюулаа гэртээ табадахи үхибүүд байгаа.

- Аша зээнэртэй жэшээ болгон, буряад хэлэеэ, түүхэеэ, соёлоо мартангүй үндылгэжэ туршанабди. «Амар мэндэ» һургуулида, дуунай кружогто ябана. Түрэл буряад хэлэн дээрээ дуунуудые сээжэлдэнэ. Харин өөһэдөө миниволей наадажа, холо ойгуур ябажа, түрүү һуури эзэлээбди. Алтан медальнуудые абаад ерэхэдэмнай, аша зээнэрнай ехээр хүхилдэдэг, - гэжэ Найдановтанай гэр бүлэ дуулгана.

Сэлэнгын аймагай Баир Кимович Доржиев соёлой урлалай колледж дүүргэһэнэй удаа Яруунын аймагай Иисэнгэ нютагай соёлой байшанда эльгээгдээ. Тэндэ соёлой ажалшанаар, удаань захиралаар хүдэлөө. Гулбай 33 нууртай нютагай басагантай танилсажа, 35 жэлэй саана гэр бүлэ болоо. Долгор Анатольевна 35 жэлэй хугасаада военкомадта хүдэлнэ.

- «Ярууна» ансамбльда ябажа танилсаһан байнабди. Нүхэрни дуушан байгаа, харин би хатардаг һэм. Мүнөөшье болотор энэ ансамбльдаа хабааданабди, - гээд, Долгор Анатольевна хөөрэнэ.

Доржиевтанай гэр бүлэ гурбан үхибүүдые үндылгөө, нэгэ хүбүүниинь сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгтэ хабаадана.

Зэдын аймагай Цагаатай нютагай Даба-Самбу Самбуевич, Бадма-Ханда Маржаевна Норбоевтоной хоёр аша зээ СВО-до ошонхой, гүрэнөө хамгаална. Тэдэ зургаан үхибүү хүмүүжүүлээ, 19 аша зээнэртээ туһатайнууд ажаһууна. 60 жэлэй саана хурим түрэеэ наадаһан байна.

- Ашаанай машинаар намайе хүргөө бэлэй. Тэрэ үедэ яһала баянууд байгаабди. Гэртэ хэрэгтэй диван, стол, комод гэхэ мэтэ зүйлнүүдтэй гэр бүлынгөө ажабайдал эхилээбди. Алтан бэһэлиг бэе бэедээ зүүлгээбди. Энээн тухай олон хүн зон мэдэхэшьегүй байгаа тиихэдэ, - гэжэ Бадма-Ханда Маржаевна һонирхолтойгоор хөөрэнэ.

Бүхые сугтаа дабажа гараһан гэр бүлэнүүд нэн түрүүн тэсэбэри хэрэгтэй гэжэ нэгэ дуугаар мэдүүлнэ. Бултанда үшөө үни удаан ажаһуухыень хүсэнэбди.