«Мүнгэн хун шубуун» далияа дэлибэ

Хүлгөөтэ энэ юртэмсын юрьеэн соо бороогой һүүлээр гандаһан газарай һэргэн, сээжэ дүүрэн амилхада, хүсэ шадал оруулһан амисхаал мэтэ буряад дуунай үдэшэ «Феникс» түбтэ үнгэрөө. Буряа­дай ниислэл хотодо «Ветер Востока» гэһэн продю­серска түб можо хоорондын «Мүнгэн хун шубуун» гэһэн залуу дуушадай мүрысөө табадахияа үнгэрһэн долоон хоногто эмхидхээ. Дали жэгүүрээ дахин дэлгээн, бэлиг талаантай дуушадые элирүүлһэн ойн баярай дуунай мүрысөөнэй түгэсхэлэй шата­да 17 хабаадагшад ороһон байна. Можо хоорондын мүрысөөндэ Тыва, Монгол Уласуудай, Үбэр Байга­лай хизаарай, Улаан-Үдын, Хэжэнгын, Захааминай, Ивалгын, Сэлэнгын, Яруунын аймагуудай абьяас бэ­лигтэй дуушад хоолойн һайниие харуулжа, шэхэнэй шэмэг, нюдэнэй хужар болгон, сугларагшадые баяр­луулаа.

- «Мүнгэн хун шубуун» гэһэн мүрысөөмнай 2008, 2010, 2011, 2013 онуудта үнгэргэгдэһэн гээшэ ааб даа. Бүхы энэ хэмжээ ябуулгануудта «Буряад үнэн» Хэблэлэй байшан эмхидхэн байгуулаг­шадай нэгэн болодог. Мүнөөшье жэлэй мүрысөөндэ энэ заншалаа алдангүй, «Буряад ТВ»-тэй хамта эмхидхэн байгуулаа. Табадахияа үнгэргэгдэжэ байһан ойн ба­ярай мүрысөөндэ түрүүшын мүрысөөнүүдтэ ор­ходоо, хабаадагшад үсөөн байна. Мүнөө буряад дуушад интернедтэ дуулаад, мүрысөөнүүдтэ хабаадахаяа болижо байгаа юм гү? Али зунай саг гээ юм гү, бү мэдэе. Түрүүн 40-50 хүн хабаададаг һаа, мүнөө хорёод лэ хүн мүрысөөндэ хабаадаа. Олон зоной хабаа­дахада, элдэб бэлэдхэлтэй хүнүүд ерэдэг һаа, мүнөө ехэн­хинь һайн хоолойтойшуул. Июниин 26-27-ой үдэрнүүдтэ Буряадай ехэ һургуулида шэлэн абалгын шата үнгэрөө. Буряад хэлэеэ үргэжэ эмхидхэгдэһэн энэ мүрысөөндэ хабаадагшаднай ямаршье яһанай һаа, заабол буряад дуу гүйсэдхэхэ ёһотой. «Мүнгэн хун шубуун» гэһэн дүрбэдэхи мүрысөөнэй эмхидхэгдэһээр, 12 жэл үнгэрөө. Тэндэ илажа гараһан дуушаднай мүнөө 30- 40 наһатай болонхой. Мүнөө 20 наһатайһаа 30 хүрэтэр нэ­рэтэй, солотой эстрадын дуушад үгы. Тиимэһээ абьяас хоолойтой бэлигтэйшүүлые элирүүлхэ зорилготойгоор таба­дахи мүрысөө үнгэргэнэбди, - гэжэ хүгжэмшэн, продюсер, мүрысөө эмхидхэгшэ Цырен Шойжонимаев хэлэбэ.

Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэн, Буряадай АССР-эй арадай зүжэгшэн, Буряадай АССР-эй габьяата зүжэгшэн Дарима Дугданова жюриин гэшүүдэй хүтэлбэрилэгшэ болоо. Тиихэ­дэ Оросой Холбоото Уласай габьяата зүжэгшэн, Буряад Уласай арадай зүжэгшэн Светлана Бунеева, Буряад Уласай габьяата артист, Монголой соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Эрдэни Бат­сух, Монголой соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Дуламсүрэн, Буряад Уласай соёлой габьяа­та хүдэлмэрилэгшэ Инна Шаг­наева.

- Шэлэн абалгын түрүүшын шатада 20 хүн хабаадаа. Шэлэн абалгын 2-дохи шатада булты­ень хабаадуулха гэжэ шиидхэ­бэри абаһан байнабди. Юундэб гэхэдэ, үнэхөөрөөшье го­ёор дууладаг хүнүүд суглараа. Шэлэн абалгын хоёрдохи ша­тын һүүлээр зарим тэды хабаадагшадта баяр хүргөөд, хахасаха баатай болообди. Дуунай энэ мүрысөөмнай та­бадахияа үнгэргэгдэжэ бай­хадань, эмхидхэгшэ Цырен Шойжонимаев һайн шангуу­дые барюулха гэжэ оролдоо. Тиихэдэ дуушад наһанай хи­заарлалтаар хоёр бүлэг болон хабаадаа: 1-дэхи бүлэгтэ – 14-һөө 20 хүрэтэр, 2-дохи бүлэгтэ 21-һээ 45 хүрэтэр, - гэжэ жю­риин гэшүүн Инна Шагнаева хэлэбэ.

Үнэхөөрөөшье энэ үдэшэ түрэл хэлэн дээрээ зэдэлһэн дуунуудые шагнахада урма­тай, сэдьхэлдэ ульгам, аршаан булагаар сүршэһэн, арюудхаһан мэтэ мэдэрэл түрөө.

П. Чайковскиин нэрэмжэ­тэ соёл уралигай колледжын 15 наһатай оюутан Сандра (Александра Балтуева) гурба наһатайһаа дууладагби гэжэ хэлээ.

- Шэлэн абалгын шата дабажа, түгэсхэлэй шатада ороһондоо баяртайб, - гэжэ тоглолтын эхилхын урда, хараха янзада зүрхэеэ ехэ хөөрэнги байгаашье һаа, тай­зан дээрэ гарахадаа, айжа, тэбдэжэ байһанаа нэгэшье харуулангүй, бахархама хоо­лойгоор буряад дуугаа хангю­урдаа.

Тыва Уласһаа ерэһэн Бе­лек Донгак Гунга Чимитов, Анатолий Андреевэй «Эжым­ни» гэһэн дуу тордиһогүй бу­ряад хэлээр дуулаа.

- «Мүнгэн хун шубуун» мүрысөөн тухай Цырен Дашиевич Шойжонимаевай сүлжээ холбоонһоо мэдээб. Һургуулида һураха сагһаа хойшо ду­уладагби. Мүнөө түрэл һургуулидаа ахалагша вожатаар хүдэлнэб. Буряад дуу сээ­жэлдэхэдээ, оройдоо ядалдаагүйб. Шагнаад лэ, дуунай үгэнүүд нюдэндэм харагдажа байдаг. Шэлэн абалгын ша­тада мүрысөөндэ хабаадагшадай дуулахыень шагнаад, ямар шанга хоолойтой дуу­шад гээшэб гэжэ ехэ гайхааб, - гэжэ 26 наһатай дуушан хэ­лэнэ.

Буряад хэлээрээ манай за­луушуул, хүүгэд хөөрэлдэхэеэ болинхой, түрэл хэлэеэ мэдэ­хэ зон залуушуулай, үхибүүдэй дунда үсөөн болонхой, Тыва­гай залуушуул, үхибүүд хэр түрэл хэлэеэ мэдэнэ гээшэб гэжэ һонирхоходом: «Буряад хэлэнтэй жэшэхэ болоо һаа, манай залуушуул, үхибүүд түрэл хэлэеэ мэдэнэ. Теэд ябан ошон, баһал иимэ шахардуу байдал хүрэхэ гэжэ һанахаар. Юундэб гэхэдэ, хүдөө нюта­гуудта үхибүүд тыва хэлээрээ хөөрэлдэдэг һаань, хотонууд­та ород хэлээр дуугардаг бо­лонхой», - гэжэ Белек Донгак харюусаа.

Залуушуулай дуунай мүрысөөндэ хабаадаха дуратай байгаашье һаа, наһанай хи­заарлалтаар таарадаггүй байһан Надин Жамьянова энэ үдэшэ ехэ баяртай байһанаа мэдүүлээ.

- Залуу бэлигтэй дууша­дай «Мүнгэн хун шубуун» мүрысөөндэ хабаадаха болоһондоо, ехэ баяртайб. Ехэн­хидээ залуушуулай конкурс­нуудта дуулаха хүсэлтэйшье һаа, наһанай хизаарлалтаһаа таарадаггүй байгааб, мүнөө 45 хүрэтэр наһанай хүнүүдтэ ха­баадаха арга олгогдоһондонь, хэмгүй жаргалтайб. Һургуулида суг хамта һураһан нүхэр басагантаяа эндэ хабааданаб­ди, бидэ 42-тойбди. Би ехэн­хидээ кавернуудые хэдэгби, олондо мэдээжэ болоһон дуу буряад хэлэндэ оршуулжа, шэнээр дууланаб. Жэшээлбэл, «Миллион алых роз», «Мама – первое слово», «Кукушка» гэһэн оршуулһан, гүйсэдхэһэн дуунуудни «Буряад-ФМ»-дэ зэдэлдэг, - гэжэ Надин Жамья­нова хэлэбэ.

Оёоргүй тэнгэриин үндэртэ жэргэмэлэй зэдэлһэн мэтээр буряад дуунуудаа ирагуу хонгёогоор гүйсэдхэжэ, халуун альга ташалгаар угтуулһан бэлигтэй дуушадай илагшые элирүүлхэ саг ойлгогдонгүй хүрэжэ ерэшэбэ.

- Манай Буряад нютагнай һайхан дуунуудаараа, дуулажа шадаха басагад хүбүүдээрээ ехэ баян лэ даа. Иимэ олоороо суглараад, һайхан конкурсдо хабаадахам гэжэ зорилго табяад, гурбан шата үнгэргөөд, эдэ дуушаднай бултадаа ила­жа гараба. Зүрхөөрөө, сэдьхэлээрээ дуулахада, алишье хүнэй сэдьхэл доһолгожо, уяруулжа шадаха гээшэмнай аргагүй ехэ буян гүб даа, - гэжэ жюриин гэшүүн Светлана Бу­неева хабаадагшадта хандаба.

«Мүнгэн хун шубуун» гэһэн можо хоорондын залуу дуу­шадай мүрысөөнэй Гран-при шанда Агын Буряадай тойро­гой 23 наһатай Димит Аюрова хүртөө.

- Би энэ мүрысөөн тухай сүлжээ холбоондо мэдээд, хабаадахаяа зүрхэлжэ ядааб. Тиигээд шэлэн абалгын шатаһаа арбаад хоног урид Свет­лана Ангаткина Галсан Нимын Гандик хоёрой бэшэһэн шэнэ «Зүрхэнэйм сохидол» гэжэ дуу шагнаад, ехэтэ һайхашаагааб. Энэ дуу дуулажа, мүнөө ила­хаб гэжэ хүлеэгээгүйб.

Би өөрөө Шэтын анагаа­ха ухаанай академиин 5-дахи курсын оюутанби. Һургуулида һурадаг байхадаа, Ким Ба­зарсадаевай нэрэмжэтэ дуу­шадай мүрысөөндэ хоёр да­хин хабаадажа, һууринуудые эзэлһэнби. Оюутан болоод, дуулажа, хэмжээ ябуулгануудта хабаадажа байгаагүйб. Намарһаал хойшо буулгаба­ринуудые хэжэ, сүлжээ хол­боондо табидаг болонхойб. Мүнөө дээрээ эмшэнэй дипломтой болохо гэжэ гол зо­рилгомни, нэгэ жэл һураха үлөөд байна. Теэд эмшэнэй ажалһаа гадуур сүлөө сагтаа дуулажашье ябаа һаа, муу бэшэ, - гэжэ хүлеэгдээгүй ам­жалта тухайгаа Димит Аюрова хэлэбэ.

Нэгэдэхи, хоёрдохи, гур­бадахи шатын дипломуудта хүртэгшэдтэ Баярай бэшэгүүд болон үнэтэ бэлэгүүд барюулагдаа. Тиихэдэ Гүрэнэй Дүүмын һунгамал Вячеслав Мархаев, Светлана Бунеева, Буряадай габьяата һоригшо Бато Батуевай, Соёлой яаманай тусхай шан хабаадаг­шадта дамжуулагдаа. Дуунай мүрысөөнэй эмхидхэн байгуулагшад - «Буряад үнэн» Хэблэлэй байшан, «Буряад ТВ» - баһал тус тустаа дууша­дые урмашуулаа.

- Энэ мүрысөө эмхидхэхэ­дэ, бэлэн бэшэ, ганса хүнэй бэлдэхээр бэшэ, нүхэдэй хүсөөр олоной хэрэг бүтээ, - гэжэ үдэшын түгэсхэлдэ Цы­рен Шойжонимаев хэлэжэ, туһа хүргэһэн эбээн тэдхэг­шэдтэ Баярай бэшэгүүдые ба­рюулаа.

«Мүнгэн хун шубуун» гэһэн можо хоорондын мүрысөөндэ бэлигтэй дуушад дали жэгүүр ургажа, гэрэлтэн носоһон одониинь унтарангүй, үргэн Буряад орондоо суурхажа, бу­ряад дуугаа зэдэлүүлжэ яба­хыень хүсэе!