«Амар мэндэ, түрэл Буряаднай!»

Эдэ хоёр басагаднай уг гар­балаараа Ярууна болон Ага нютагуудһаа байбашье, хуби заяагаараа холбоотой хүнүүд гээшэ. Абанарынь - Евгений Александрович Орбодоев, Владимир Бальжинимае­вич Бальжинимаев залуу наһанһаа һайн танил, Буряадай хүдөө ажахын дээдэ һургуулида хамта һураһан юм. Эдэнэй нүхэсэлэй ехэ дүхэригые үри хүүгэдынь дамжуулжа ябана гэхэдэ, алдуу болохогүй. Тиигэжэ эжы абын­гаа нүхэдые суглуулһандань баярла­маар.

Буряад Уласай соёлой сайдай ор­логшо Владимир Кожевников ерэжэ, баярай һайхан үгэнүүдые дамжуу­лаа. Залуу бэлигтэй басагадта Ба­ярай бэшэгүүдые барюулжа урмашуулаа.

Багаһаань бэрхэ

Нютагһаань хэды холо байбашье, Виктория Орбодоева-Кожанова Буряадта яһала һайн мэдээжэ дуушан. Тэрэ бүхэроссиин болон уласхоо­рондын дуунай конкурснуудай ба фестивальнуудай лауреат юм. «Го­лос», «Звезда» гэһэн түбэй телевиде­нидэ эмхидхэгдэһэн олоной дуратай конкурснуудта хабаадаһан габьяа­тай юм. Хирэ-хирэ болоод лэ, Улаан- Үдэдэ тоглолто табижа, нютагаархи­наа баярлуулжа байдаг.

- Викамнай багаһаа хойшо һүбэлгэн ухаатай. «Буряад үнэн» со­ниной мэдээжэ сурбалжалагша Билигма Доржиевнагай шуһан тон ехээр нүлөөлнэ хаш гэжэ һанагша һэм. Буряадай телевиденидэ «Ун­таахай» гэһэн дамжуулга тон һонирхолтойгоор Викатэй хамта бүтээгшэ бэлэйбди, - гээд, Буряадай арадай артист Светлана Бунеева сугларагшадтай һанамжаараа хубаал­даба.

- Телевиденидэ хүүгэдэй «Унтаа­хай» гэһэн дамжуулга хаража, Викые эдир сурбалжалагшадай бүлгэмдэ уриха һанаамни хүрөө. Эжы абань дуратайгаар эльгээгээ. Тиигэжэ минии бүлгэмдэ одото басаган бии болоо һэн. Тэрэ үедэ һаял байгуулагдаһан манай лигэ үхибүүдые урижа, хэдэн хэмжээ ябуулгануудые үнгэргөө. Суурхайта нуур, Байгал далай дээрэ болоһон хэмжээнүүдыемнай Вика шадамар бэр­хээр хүтэлбэрилөө. Удангүй һайнаар бэшэжэ, үхибүүдэй дунда конкурснуудта диилэжэ эхилээ. Мүн дууша­дай конкурсдо нэгэтэ бэшэ шалгараа. Иимэ бэрхэ манай одото басаганай ургажа, бүхы дэлхэйгээр суурхажа ябаһандань, баяртай байнаб, - гэжэ Буряадта Эдир журналистнуудай лигэ байгуулһан Людмила Доржие­ва хөөрэнэ.

Энэ үдэшэ Москвагай айлшан буряад, ород дуунуудые хангюур­дажа, залаар дүүрэн сугларһан хүн зониие баярлуулаа. Викын эжы Би­лигма Орбодоеватай олон жэлдэ суг хамта хүдэлһэн «Буряад үнэн» со­ниной ветеранууд олоороо ерэжэ, нүхэрөө дэмжэһэн байна. 89 наһатай Екатерина Доржиевна Раднаева, 88 наһатай Надежда Михайловна Ба­торова, 83 наһатай Тимофей Нимбу­евич Нимбуев, 60 наһа гаталбашье, залуунууд Гысыгма Амуровна До­ржиева, Дугарма Бальжинимаевна Бальжинимаева гэгшэд шэхэеэ ху­жарлуулжа, нюдэеэ баярлуулжа, сог­той хүхюутэй гэртээ бусаа.

«Буряад үнэн» сониной ветеранууд

Холын газарта

Виктория Орбодоева-Кожанова түрэл дайдадаа мэдээжэ хүн ха юм. Теэд Дулма Бальжинимаева-Серги­енко тухай арад зон мэдэхэгүй бай­шоо. Залуу бэлигтэнтэй энэ үдэшэдэ түрүүшын танилсалга болобо гээшэ.

Дулмын аба, Владимир Бальжи­нимаевич, хүдөө ажахын академи дүүргэбэшье, шүлэг бэшэхэ шадал­тай, дуу, хатарта дуратай хүн байһан юм. БАМ ошожо, СССР-эй суута Герой Александр Бондариин бригадада шударгы бэрхээр ажаллаһан нам­тартай. Баруун-зүүн талаһаа бэе бэе­дээ дүтэлэн хүдэлһэн хоёр бригадын БАМ-ай харгые залгахадань, балта алха барижа хабаадаһан габьяатай юм.

- Манай нүхэр Владимир Баль­жинимаевич шүлэг, дуунуудые бу­ряад хэлэн дээрэ бэшэдэг, зохёодог байһан юм. «Ушарбай - край золо­того руна» гэһэн ном Баир Эрдыне­евич нүхэртэеэ бэшэжэ, олоной маг­таал һайшаалда хүртөө бэлэй. Олон шүлэгүүдынь «Буряад үнэн» сониной хуудаһанууд дээрэ гараһан юм, - гэжэ Билигма Орбодоева омогорхон мэдүүлнэ.

«Романтики БАМа» ансамбль

- БАМ-айнгаа басагые хүндэлэн амаршалхаяа ерээбди, зол жаргал хүсэнэбди, - гээд, тайзан дээрэ 20- дохи зуун жэлэй эгээл ехэ барилга­да хабаадалсаһан эжы абынь үетэн нүхэд гаража, БАМ-айнгаа дуунуу­дые хангюурдаа. Улаан-Үдэ нүүжэ ерэһэн ажалшад «Романтики БАМа» гэһэн дуунай ансамбль байгуулан­хай. Гол дуушадай дунда эмнэлгын һалбарида хүдэлһэн эжынь Людми­ла Лугдуевна оролсоно.

Дулма Бальжинимаева-Сергиенко

Өөрөө Дулма БАМ-да үндыһэн байна. Һуралсалаа хари хэлэнүүдэй факультедтэ үргэлжэлүүлээ. Һүүлээрнь Москва ошожо, ажабайдалаа зохёогоо. Мүнөө үедэ Ростов-на-Дону хотодо ажамидарна. Намтарайнь иимэ богонихон мэ- дээсэлнүүдтэй танилсаад, Дулма хаана буряад хэлэнтэй дайралдааб гэжэ асуухаар, үнинэй мартаа ёһотой гэжэ һанахаар. Хэды тиигэбэшье түрэл хэлэеэ алдаагүй, ёһо занша­лаа мартаагүй ябана. «Буряад уран зохёолшодой номуудые сүлөө сагтаа уншадагби», - гэжэ хэлээд, Дондок Улзытуевай шүлэг шадамар бэрхээр уншажа үгөө.

Дулма Бальжинимаева-Сергиенко хадаа уран зохёолшон, блогер, һайн дуратан, «Непростые слова» гэһэн номой автор мүн.

Гунигтай долгин доро

Сэрэгэй тусхай үйлэ хэрэгэй бо­ложо байһан газарта тон дүтэ Дулма ажаһууна. Түбхинэһэн Ростов-на-Дону хотодоо тэрэ бүлэг нүхэдөөрөө сэрэгшэдтэ туһаламжа үзүүлнэ, госпитальдо һайн дуратанай ажал ябуулна. Иимэ хүндэ оршон байда­лые нюдөөрөө үзэжэ байһан залуу уран зохёолшоной бүтээлнүүд соо тэрэнь өөрын мүр сараа үлөөнэ. Энээндэ хабаатай 2-3 шүлэгөө ун­шахадань, сугларагшад нюдэнһөөнь дуһаһан нулимсаяа аршан һуугаа һэн.

- Буряад оронһоо олон хүбүүд сэ­рэгэй үйлэ хэрэгтэ хабаадана гэжэ булта мэдэнэбди. Олониинь гэртээ бусаагүй. Иимэ олоороо сугларжа, баатар хүбүүдээ дурсажа байһандаа, зосоомни һайн болоно. Энэ дайн түргөөр дүүрэжэ, булта сэрэгшэднай амиды мэндэ гэртээ бусаг лэ, - гэжэ Дулма Бальжинимаева-Сергиенко шүлэгүүдээ уншаха зуураа хэлээ.

Виктория Орбодоева-Кожанова­гай эжы абань олон жэлэй хугасаа­да аман зохёолой мэдээжэ «Тоонто» ансамблиин гэшүүд юм. Тэдэнэршье хүндэтэ нүхэдөө тэдэ амаршалхаяа ерээ. Баруун талада боложо байһан хёмороото СВО «Тоонтын» репертуарай дуунууд соо баһал өөрын мүр үлөөнхэй.

- Бидэ сэрэгшэдээр уулзажа, тоглолто харуулнабди. Гуманитарна туһаламжа суглуулнабди. Энэ муухай дайнай үедэ минии хүмүүжүүлһэн оюутан гурбан үдэр, гурбан һүни Донецкын тала дайдада дайсадай һомондо дайрагдаад, ори гансаараа хэбтээ. Энэ ушарые дуулаад, зосоом­ни урбалдашаһан мэтэ болоо. Эртэ үглөөнһөө ород хэлэн дээрэ үгэнүүд мүндэлөөд, үдэшэндөө хүгжэм зохёон тааруулжа, гунигтай дуун болгооб, - гэжэ «Тоонто» ансамблиин уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Свет­лана Намжилон хэлээд, сугларагша­дай урда энэ дуугаа дуулаа.

«Тоонто» ансамбль амаршална

СВО-до зорюулжа, олон хүнүүд дуу, шүлэг зохёоно, баатар сэрэгшэ­дээ магтан дурсана. Орбодоевтоной гэр бүлын һайн нүхэр Лариса Людо­фа «Бусыт гэртээ, бүхы хүбүүд» гэһэн дуу зохёогоо. Билигма Орбодоева­тай хамта энэ дуугаа олоной һонорто дурадхаа.

2025 ондо Эсэгэ ороноо хам­гаалгын Агууехэ дайнда Илалта туйлагдаһаар 80 жэл гүйсэбэ ха юм даа. Үдэшые эмхидхэгшэд энэ баяр ёһололые мартангүй, дайнда хабаа­тай дурсалгануудаа хэлээ, дуунуудые гүйсэдхөө.

Түгэсхэлэй дуун

- Мүнөөдэр иимэ олоор арад зон сугларха гэжэ һанаагүйб. Ямаршье сагта эхэ нютагаа һанаһан уйдхар гунигта абтажархихаш. Харин эндээ ерээд, аргагүй һайхан байгаалияа шэртэжэ, түрэл буряад хэлэеэ шаг­нажа байхада, гоё байнал даа, - гэжэ нэгэ бага һанаа сэдьхэлээ тэгшэлээд, Дулма Бальжинимаева-Сергиенко хэлэнэ.