Арадайнгаа заншал дамжуулһан «Аза Хүсэл»

Аша үрэтэй ба олондо туһатай габшагай ажаябуулгануудай түлөө «Аза Хүсэл» бүлгэм Буряад Уласай ба Оросой гүрэнэй бусад можо нютагуудай Баярай бэшэгүүдээр, Хүндэлэлэй тэмдэгүүдээр болон «Арадай актёрто К.С.Станиславский» гэһэн Санкт – Петербург хотын «Маккаби» ниитын эмхиин медаляар шагнагдаһан. Харин бүлгэмэй хүтэлбэрилэгшэ Валерия Бабкинова «Хүмүүжүүлгын, гэгээрүүлгын ба һурган заабарилгын түлөө» гэһэн Л.Н.Толстойн нэрэмжэтэ медальда хүртэһэн байна.

«Байгал» гэһэн соёлой автономитой

2013 ондо Буряадай Үндэһэтэнэй номой сангай дэр­гэдэ байгуулагдаһан «Аза Хүсэл» бүлгэмэй гэшүүд урдын уянгата дуунуудые гүйсэдхэхын хажуугаар буряад-монголой, оросой түүхын эрдэмтэдэй ба аяншалагшадай хүдэлмэринүүдые шэнжэлэн үзэжэ, нютагуудай үбгэд хүгшэдөөр уулзал­гануудые үнгэргэжэ, репертуараа зохёодог, зүжэглэмэл наадануудаа олоной һонирхолдо табидаг зан­шалтай. Үнгэрһэн сагай Агууехэ талын нүүдэлшэдэй байдалай юрын нэрьеэнэй, баяр ёһололой, нангин бүтээлэй дуу хүгжэм ханхинуулан гүйсэдхэжэ, үльгэр домогуудые түүрээжэ, буян хэшэгэй үреэлнүүдые зорюулжа, таабаринуудаар болон сэсэн мэргэн оньһон үгэнүүдээр хүнэй урма зориг бадараадаг.

2023 онһоо «Аза Хүсэл» бүлгэм Новосибирск хотын «Байгал» гэһэн үндэһэтэнэй соёлой Буряадай авто­номиин бүридэлдэ оруулагданхай. Тэрэнэй түрүүлэгшэ Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Эрдынеев Энхэ Баин-Жаргалович.

Балеринэ эжытэй

Буряад Уласай элитэ зохёохы бүлгэмые байгуулан хүтэлбэрилэгшэ Валерия Осиповна Бабкинова оюун бэлигтэй гэр бүлэдэ түрэн ургаһан намтартай. Эсэгэнь хүгжэмэй кон­серватори дүүргэһэн, Буряадай оперо болон баледэй театрай гол дуушан байһан. Степанида Шагду­евна Бабкинова нэрэтэй эжынь тус театрай балеринэ мэргэжэлтэй. 1940 ондо Москва хотодо үнгэргэгдэһэн Буряад-Монголой уран һайханай нэгэдэхи декадын гэшүүн байһан аша габьяатай юм. Декадын хэм­жээндэ Кремль дотор И. В. Сталин түрүүтэй правительствын гэшүүдтэй уулзалгада уригдажа хабаадаһан байна.

Степанида Шагдуевна гэр бүлын шалтагаанаар Эрхүү можын Усть- Ордын тойрогой Ей гэһэн түрэл нютагаа бусажа, клубай даагшаар хүдэлһэн. Тэрэнэй байгуулһан 100 дуушадтай хоор Эрхүү можын харалган-мүрысөөндэ илажа гара­ад, Москвагай ВДНХ-гай дуушадай хоорондохи мүрысөөнэй дипломант болоһон ушартай.

Валерия басаганиинь бага бал­шар наһанһаа тайзанай хүшэгын саана хүгжэн ургаһан, хүгжэм дуунай, хатар нааданай оршондо хүмүүжүүлэгдэһэн заяатай юм. Тэрээнһээ гадуур гэртэнь арадай ба классикын хүгжэмтэй, опе­рын ба филармониин дуушадай гүйсэдхэһэн дуунуудтай олон пла­стинканууд зэдэлжэ байдаг һэн ха.

Валерия басаган эжыдээ адляар балеринэ болохо тухай зорин хүсэдэг байгаа. Теэд үлбэр бэетэй һэн тулань эжынь таһа хориһон. Тиимэһээ Валерия дунда һургуули дүүргэһэнэй удаа Улаан-Үдын Д. Банзаровай нэрэмжэтэ багшанарай дээдэ һургуулиин физико-мате­матическа таһагта орожо һураад, амжалтатайгаар түгэсхэһэн юм. Тиигээд оюутаншье, һургуулиин багшашье ябахадаа, Зүүн Сибириин технологическа институдта, удаань Зүүн Сибириин гүрэнэй технологи­ин ба хүтэлбэриин университедтэ 30 гаран жэлэй туршада хүдэлхэ үедөө хододоо дуу хатарай бүлгэмүүдтэ хабаададаг байһан.

Валерия Бабкинова

Нэгэтэ Валерия Осиповнада танил эхэнэрынь арадай аман зохёолой бүлгэм байгуулхые дурад­хаа. Ганса дуу хүгжэмэй ансамбль бэшэ, харин түрэл буряад хэлэеэ ба үндэһэн ёһо заншалнуудаа һэргээн хүгжөөхэ үүргэтэй зохёохы бүлгэм байгуулха тухай зорилго табигдаа. Тиигэжэ «Аза Хүсэл» гэһэн зол жар­гал, буян хэшэг, үндэр зэргын амжал­та туйлалтануудые уряалһан аза талаанай бүлгэм мүндэлһэн түүхэтэй.

Дуу хатарай эбтэй эетэй дүхэригтэ

«Аза Хүсэлэй» хүтэлбэриин зүблэл Цырен Цыренов, Раиса Дагбаева, Вера Цыренова гэһэн гэшүүдһээ бүридэдэг.

Бүлгэмэй үндэр наһатай гэшүүдые нэрлэбэл, иимэ: Ринчин Зугдырович Цыренов (Хурамхаанай аймаг), Цызема Цыреновна Раз­уваева (Хурамхаанай аймаг), Дулма Бальчиновна Очирова (Захааминай аймаг), Цыцыгма Базаровна Баради­шириева (Агын тойрог).

Буряад Уласай, Үбэр-Байгалай хизаарай ба Эрхүү можын гарбалта буряад угсаатаниие нэгэдүүлһэн «Аза Хүсэл» бүлгэмэй репер­туар зүүн ба баруун буряадуу­дай урдын дуунуудһаа, үльгэр домогуудһаа болон бусад аман үгын зохёолнуудһаа бүридэдэг. Найруул­гануудынь Буряадай нютаг хэлэнүүд дээрэ гүйсэдхэгдэдэг заншалтай.

Уласхоорондын найр нааданда

2023 оной март һарада «Аза Хүсэл» бүлгэм Новосибирск хотын Г.Д. Заво­локиной нэрэмжэтэ үндэһэтэнэй соёлой байшанда эмхидхэгдэһэн Сагаалганай һайндэртэ хабаадаһан байна. Валерия Осиповна суглараг­шадта бүлгэмэйнгөө зохёохы зам тухай хөөрэжэ үгөө, удаань Сагаал­ганай һайндэр тухай фильм хару­улагдаа, буряад хэлэн дээрэ уран зохёолнууд гүйсэдхэгдөө юм.

Саашадаа «Аза Хүсэлэй» гэшүүд Новосибирскын «Байгал» гэһэн Буряадай үндэһэн соёлой автономи­ин Сагаалганай баяр ёһололто найр наадануудта хабаадаа.

Санкт-Петербургын үндэр тайзан дээрэ

2024 оной февраль һарада «Аза Хүсэл» бүлгэм Санкт-Петербург хотын үндэһэтэнэй ба шажан мүргэлшэдэй «Газар дэлхэйн дуудалга» гэһэн түбэй урилгаар ошожо, уласхоорон­дын концертдэ хабаадаһан байна. Россиин хойто зүгэй ниислэл хотын үндэр тайзан дээрэ бусад олон яһатанай дунда буряад арадайнгаа үндэһэн заншалта зохёолнуудые, ёһо заншалнуудые уран һайханаар түлөөлэн харуулһан габьяатай.

Һайндэртэ хэмжээнэй үргэлжэлдэ «Аза Хүсэл» бүлгэм Санкт-Петербургын Үндэһэтэнэй байшан дотор «Георгиевский» ба «Купчино» гэһэн муниципальна байгууламжануудай түлөөлэгшэдэй, эрдэмтэдэй, этнографиин ба арадай аман зохёолые шэнжэлэлгын мэр­гэжэлтэдэй ба угсаатанай дуунда дуратайшуулда концерт-наада ха- руулаа.

Үшөө Буряадай оюун бэлигтэйшүүл М.Ю. Лермонтовэй нэрэмжэтэ номой сангай танхим соо урдын дуунуудые дуулахын хажу­угаар «Буряадай ёһо заншалнууд. Сагаан үнгын удха шанар тухай» гэһэн документальна фильмын хэһэг харуулаа ба «Гэсэр» домогто үльгэр түүрээжэ, олоной һонирхол татаһан ушартай.

Удаань бүлгэмэй гэшүүд Санкт- Петербургын госпиталь хүрэжэ, тэндэ реабилитаци гаража байһан үхибүүдтэй уулзалга үнгэргөө юм.

Хяагтын хизаар ороноо шэнжэлэлгын музей соо граф Савва Рагузинскиин үри һадаһан, Серби гүрэнэй ниитын ажал ябуулагша Бранко Вукамоновичтой уулзалгын үедэ

Фильмүүд буулгагдаа

«Аза Хүсэл» бүлгэм Буряад Уласай элдэб олон баяр ёһололто хэмжээнүүдтэ хабаадажа, шэмэглэ­хын хажуугаар Зүүн зүгэй эмнэлгын ба кардиологиин түбүүдтэ арга гарагшадтай, олон һургуулинуудай үхибүүдтэй аша үрэтэй, һонирхолтой уулзалгануудые үнгэргэдэг заншал­тай. Тэрэнэй хажуугаар «АТВ -Бай­кал» гэһэн теле-субагтай суг хамта Буряадай ёһо заншалнуудай удха шанар харуулһан «Төөлэй табилга», «Сай шаналга», «Гуламта тахилга», «Сагаалганай уулзалга», «Түрэ хуримай баяр», «Шэнэ гэрэй баяр ёһололнууд» - хамта юһэн фильмүүд буулгагдажа, харагшадай һонирхол татадаг.