Эрдэни зэндэмэниин эзэн Николай Рерих

2026 ондо Оросой Императорай уран һайханай академиин академик, гүн ухаантан, алдар суута уран зурааша, ирагуу найрагша, уран зохёолшо, аяншалагша, археолог, буддын шажанай эдэбхитэй ажаябуулагша Николай Константинович Рерихэй Түб Азиин гүрэнүүдээр аяншалгын хэмжээндэ Дээдэ-Үдэ хото хүрэжэ ерэһээр тэбхэр 100 жэл гүйсэхэнь.

Рерих – Далай ламын хубилгаан

Николай Рерих тэрэ үеын түбэд ламанарай айладхалаар табадахи Далай ламын хубилгаан гэжэ тодорхойлогдоһон намтартай. Тэрэнэй баруун хасарта сасаран тараһан Томо Урса (Большая медведица) гэһэн аймаг одо мүшэдэй түхэлтэй мэнгэнүүд нангин хубилгаанай шухала тэмдэг гэжэ тоологдодог байгаа.

Николай Константинович Рерих 1874 ондо Санкт-Петербург хотодо түрэн үдэһэн намтартай. Эсэгынь талаһаа уг гарбалдань Рюрик Новгородский гэһэн ородой үльгэр домогто тайжа байһан. Харин эхэнь монгол гарбалтай байһан гэжэ эли.

Николай Рерих бага балшар наһанһаа зүүн зүгэй арадуудай үльгэр домогуудта дуратай, саашадаа урган томо болоходоо, Азиин гүрэнүүдэй соёл түүхээр, ёһо заншалнуудаар ехээр һонирходог болоһон юм гэдэг.

Санкт-Петербург хотын университедэй оюутан ябахадаа, тэрэ монгол хэлэ шудалһан байна.

Санкт-Петербургын дасанай барилгада

Николай Рерих, университедэй профессор, Петербург хотодо буддын шажанай дасанай барилгада ехэ хубитаяа оруулһан аша габьяатай юм. Тэрэ Щербатский гэһэн профессортэй хамта Оросой ниислэл хото руу Энэдхэгһээ буддын шажанай урдын дасан асаржа табиха тухай түсэл табиһан гэдэг. Теэд тооложо үзэхэдэнь, дасанай сүмые задалаад, Бомбей хотоһоо Петербург хүрэтэр далайн онгосоор хүргэжэ асархын тулада тэдэнэй яашье даахаар бэшэ үнэтэй сэнтэй байшоо. Эгээл энэ үедэ, 1909 ондо, Түбэдэй Далай ламын түлөөлэгшэ Агван Доржиев Санкт-Петербург хотодо дасанай барилга эхилһэн түүхэтэй.

Николай Рерих эгээл эдэбхитэй хүнүүдэй тоодо Европын дэбисхэр дээрэхи түрүүшын дасанай барилгада хабаадаһан гэжэ эли. Тэрэнэй бүтээһэн үзэсхэлэнтэ гоё буддын шажанай һүлдэтэ зурагуудтай витражууд мүнөөшье хүрэтэр тус дасанай ордониие шэмэглэдэг.

1925 ондо Николай Рерихэй хүтэлбэри доро Монголой Шарагол гэһэн мүрэнэй хүндыдэ Шамбалын орондо зорюулһан нангин субарга бодхоогдоһон байна.

Тэрэ үльгэр домогто Шамбалын ба Дуйнхорой (Калачакрын) оронуудые бэдэрэлгын хэрэгтэ бүхы хуби заяагаа зорюулһан намтартай.

“Илажа түгэс нүгшэһэн Будда”

Николай Рерих 1917 онһоо элдэб хари гүрэнүүдээр ажаһуухадаа, эльгэ зүрхөөрөө эгээл ехээр Энэдхэг гүрэндэ дурлажа, тэндэ 20 гаран жэлэй туршада ажаһууһан юм. Агууехэ уран зураашын тэрэ үеын зохёохы бүтээлнүүдынь Энэдхэг гүрэнэй, таабарита зүүн зүгэй арадуудай ба Илажа Түгэс Нүгшэһэн Буддын гайхамшагта үзэсхэлэнгүүдэй солые дуудаһан дуунууд, магтаалай дээжын үреэлнүүд.

Уран зураашын ехэнхи хүдэлмэринүүдынь Зүүн зүгэй арадуудай сэсэн мэргэн ёһо заншалнуудта ба буддын шажанай Гурбан Эрдэнидэ зорюулһан. “Илажа Түгэс Нүгшэһэн Будда”, “Нангин Гималайн ууланууд”, “Кайлас руу харгы зам”, “Шамбалын дуун”, “Балдан Һама”, “Бадмасамбаава”, “Гималайнууд. Ягаан ууланууд” г.м. зурагууд болон буддын шажанай бурхадай дүрсэнүүд, һүлдэтэ зэмсэгүүд, мандалнууд булта уран зураашын субад эрдэнидэл тунгалаг сэбэр ухаан бодолой ба зүрхэ сэдьхэлэй дээдын нарин мэдэрэлнүүдэй шэнжэтэй.

1924-1928 онуудта Н. Рерих Түб Азиин, Монголой ба Түбэдэй дэбисхэрнүүдээр аяншалгын экспедици эмхидхэн ударидаһан.

- Энэ хадаа ёһото үльгэр домогто үзэсхэлэнгүүдэй оронуудаар аяншалга болоо, - гээд, тэрэ дэбтэр соогоо бэшэһэн байна. Үндэр уулануудай орьёлнууд, элһэтэ сүл губинуудай булангууд – тэндэхи байгаалиин углуу тохом бүхэн агууехэ үнэн бодосой тамгатай.

Саашадаа тэрэ Энэдхэгтэ “Урусвати” гэһэн Гималайн уулануудые шэнжэлэлгын институт болон дэлхэйн бусад гүрэнүүдээр арба гаран соёлой ба һуралсалай бүлгэмүүдые байгуулһан габьяатай.

Димчиг бурхан – уран зураашадай сахюусан

1936 ондо Николай Рерих уран зураашадай сахюусан гээд шүтэгдэдэг Димчиг (Чакрасамвара) бурханай тарниин лүндэ хүртэһэн байна. Урдын сагһаа Зүүн зүгэй арадуудай заншалаар, уранаар зурадаг оюун бэлигтэй хүнүүд Димчиг бурханда шүтэжэ, тарнииень гүйсэдхэжэ уншадаг байһан түүхэтэй. Тус сахюусанда мүргэһэнэй ашаар уран зураашадта Хогоосоной ба Һүнэһэ сэдьхэлэй амарлингы байдалай шанар олгогдожо, тэдэнэр дээдын мэдэрэлэй зүнтэй болодог байһан гэжэ хэлэгдэнэ.

Тиигэжэ Николай Рерих үе сагайнгаа үзэсхэлэнгөөр бүхы дэлхэйгээр суурхаһан дээдын оюун бэлигэй тамгатай 7 мянга гаран зураг бүтээһэн алдарта заяатай.

Тэрэ оройдоол гурбан үдэрэй туршада гайхамшагта һайхан бүтээлэй зураг зураад, дүтынгөө зониие һаргаан гайхуулдаг байһан гэжэ хэлэгдэнэ. Тиимэ байдал олон жэлнүүд соо үргэлжэлһэн гэдэг.

Буддын шажанда орожо, тахилда хүртэхэдөө, Николай Рерих - Гүрэ (Гуру), наһанайнь нүхэр Елена – Дари (Тара) гэһэн нэрэнүүдтэ хүртэһэн байна.

Эди шэдитэ зэндэмэни шулуун

Николай ба Елена Рерихтэнэй гэр бүлын эгээл ехэ гайхамшагта таабаринуудай нэгэн – зэндэмэни шулуун. Тэдэнэр нэгэтэ бэшэ гэр бүлынгөө ёһото эрдэнитэ баялиг – зэндэмэни шулуун тухай хүдэлмэринүүд соогоо дэлгэрэнгыгээр бэшэһэн гэжэ эли.

Түбэдэй ба буддын шажанай эрдэмээр, зэндэмэни шулуун – Буддын ба бодисаданарай хэрэгсэлэй эрдэнитэ зүйл. Зэндэмэни шулуун ехэнхидээ сагаан мориной нюрган дээрэ оршоһон хүсэл бэелүүлдэг шулуунай һүлдэтэ дүрсөөр зураглан харуулагдадаг.

Хүниие гэгээрэлгын замда оруулжа, һанаһан, зориһон бүхы хүсэлнүүдыень бэелүүлдэг, эд баялиг, аза талаан ба жаргалтай хуби заяа үршөөдэг юртэмсын эрдэнитэ бэлэг.

Николай Рерихэй хөөрэһэн домогоор, зэндэмэни шулуун Шамбалын оронтой сэхэ холбоотой. Орион гэһэн аймаг мүшэдһөө гарбалтай мүшэн шамбалын орондо хадагалагдадаг. Тиигээд дэлхэйн түүхын хүгжэлтын гол шухала хаһада хүн түрэлтэндэ заларжа буудаг гэһэн үгэтэй.

Н. Рерих “Зэндэмэни – юртэмсын эрдэнитэ баялиг” гэһэн зураг соогоо зэндэмэни шулууе мориной нюрган дээрэ гал дүлөөр сахилзан толорһон түхэреэн шэнжэ түхэлтэйгөөр зураһан ушартай.

Николай ба Елена Рерихтэн: “Түбэдэй нангин Гималайн уулануудай гүнзэгыдэ байрлаһан үльгэр домогто Шамбалын ороной “Сагаан аха дүүнэр” гэһэн бүлгэмэй эльгээһэн түлөөлэгшэд бидэ болонобди”, - гэжэ өөһэд тухайгаа хэлэдэг байһан ха.

Саашань тэдэнэй үргэлжэлүүлһээр, Шамбалын махатманууд тэдэнэртэ зэндэмэни шулуу бэлэглэһэн байгаа. Тэрэ эди шэдитэ шулуунай ашаар Рерихтэнэй бүлэ Шамбалын оронтой таһаршагүй бүхэ холбоотой байһан гэжэ хэлэгдэнэ.

- Зэндэмэни гээшэ хара үнгэтэй, олон нюуртай (многогранник) шулуун юм. Тэрэнэй досоо таладань олоороо оршоһон ялагар шара үнгэтэй алтан судалнууд эли тодоор харагдадаг. Дээдэ талынь нюурнууд дээрэ дүрбэн таабарита һүлдэ тэмдэгүүд бии. Санскрит хэлэнһээ тэрэ тэмдэгүүд иигэжэ оршуулагдадаг ха: “Би одо мүшэдэй дундуур ниидэжэ ерээб. Би халхабша бамбайтай һүзэг этигэлэй аяга асарааб. Үшөө би Орион гэһэн аймаг мүшэдһөө бэлэг - үнэтэ эд баялиг асарбаб”.

Мүн лэ Елена Ивановнагай тэмдэглэһээр, зэндэмэни шулуунһаа айхабтар хүсэтэй энергиин элшэ гэрэлнүүд туяаран сасардаг.

Эгээл һонирхолтойнь, Уильям Генри гэһэн шэнжэлэгшэ ба түүхын эрдэмтэнэй бэшэһээр, Америкын президент Франклин Рузвельт баһа Түбэдһөө асарагдаһан зэндэмэни шулуутай байһан ха. Президент эрдэнитэ шулуунда ехээр шүтэдэг, Сириус гэһэн аймаг мүшэдһөө хүрэжэ ерэһэн, Атлантида гэһэн үльгэр домогто ороной зонхилогшодой гарта байгаад, урдын Иерасулимай хаан Соломондо дамжуулагдаад байһан гэжэ этигэдэг байгаа.