​Зүжэгэй һудал баригша

Оршон тойронхи байгаалиимнай һэргэжэ, сагаан хүнжэлһөөнь һалажа, түрүүшын ургынуудай бултайжа, наран өөдөө тэгүүлжэ байһан хабарай эдэ үдэрнүүдтэ хадата Захааминай сахюур сагаан нютагһаа урган гараһан, түрэл Буряад театртаа хахад зуун жэл шахуу шэлдэг наһаяа үнгэргэжэ байһан мэдээжэ зүжэгшэн, Россиин соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Олег ЦЫПИЛОВ 70 наһанайнгаа үндэр дабаае дорюунаар алхаба.

Олег Цыпилов заха холын За­хааминай суутай дуутай Ехэ-Сахир тоонтотой юм. Эжынь ажаллажа байгаад, хажуугаарнь үшөө һуража, ходо сүлөөгүй бай­ха. Тиимэһээ тогтууригүйхэн бу­шуу түргэн хүбүүе энэрхы сэдьхэл­тэй, хүндэмүүшэ Чойжид төөбиинь хүмүүжүүлжэ, арадай аман үгэдэ, уран зохёолдо дурлуулһан юм.

Ехэ-Сахирай эхин hургуулида уг­тажа абаһан Мария Александровна Манжуева, Норжима Дугаровна Цы­рендоржиева хүндэтэ багшанараа Олег Цыденович һайн һайханаар һанажа ябадаг. Сахирай дунда һургуулида Владимир Жамбалович Доржиев, Дымбрыл Будаевич Жиг­житов, Ласаг Гончикович Жалсанов гэһэн бэрхэ багшанарта һураа. На­дежда Будаевна Гармаева-Номогое­ва тэрэнэй классай хүтэлбэрилэгшэ багша байгаа. Һургуулиин шаби ябахадаа, Олег нютагайнгаа бэ­лигтэй бэрхэ Василий Аюшеевэй хүтэлбэрилдэг һургуулиин драм­кружогто эдэбхитэйгээр ябадаг һэн. Эндэһээл Олег Цыденович Цыпило­вэй ерээдүйн алдарта зохёохы замай эхин табигдаа гэхэдэ, алдуугүй.

1980 ондо Олег Цыденовичэй наһанайнь бодол хүсэлдөө: Ажа­лай Улаан Тугай орденто Буряадай гүрэнэй академическэ драмын те­атрай дэргэдэхи студида һурахаяа ороо. Тэрэл үедөө түрүүшынгээ багахан рольнуудые наадажа эхи­лээ. Зохёохы ажалайнь бурьялһан булагай эхиндэ уран найруулагша, Россиин арадай зүжэгшэн Фёдор Сахиров, СССР-эй арадай зүжэгшэн Мария Степанова, Буряад Ула­сай арадай зүжэгшэн Сундуп Раб­салов, Россиин арадай зүжэгшэд Ц-Д.П. Пурбуев болон Михаил Ёл­бонов, мүн театрай дизайнернууд Б.Чернутов, В.Тевелев, В.Бройко гэг­шэд хүмүүжүүлэгшэдынь, багшана­рынь байгаа.

Он жэлнүүдэй ошохо бүри роль­нуудынь үргэдхэгдэжэ, элдэб янзын абари зантай, залуушье, наһатайшье нюурнуудай дүрэнүүдые бии бол­гоо. Багашье рольнуудые шадаба­ритай зүжэгшэн һонирхолтойгоор гүйсэдхэдэг байгаа. Баир Эрдынее­вэй «Дамдин ламада» - хубараг, Хуса Намсараевай «Тайшаагай ташуур­та» - гулбаа, Николай Дамдиновай «Декабристын бэһэлигтэ» - үншэн хүбүүн, Николай Гоголиин «Реви­зор» соо - Добчинский, «Эзоп» со­охи - зараса, «Сидхартха» соо - Гау­тамын шаби, Геннадий Башкуевай «Чио-Чио-Саня» соо - Санька, Даши­рабдан Батожабайн «Төөригдэһэн хуби заяан» соо - тайжа. Мүн лэ Александр Вампиловай «Провинци­альные анекдоты» соо - Хомутовые, Лопе де Вегын «Хатарай багша» соо - Андрониое, Бато-Мунко Пурбуевай «Хүдөөгэй хүйхэрнүүд» соо - сагдаае, Цырен Шагжинай «Будамшуу» гэһэн шог ёгто зүжэгтэ - Мунсые болон «Бугын дуунай үе» соохи Лизын эсэ­гын багахан дүрэнүүдые эрхимээр гүйсэдхэжэ, харагшадта хадуугдаа бэлэй. Нэгэтэ Шираб-Нимбу Цыден­жаповай «Инаг дуранай харгы» гэһэн шог ёгто, дуутай шуутай зүжэгтэ Бад­ма үбгэнэй рольдо абтаа һэн. Үндэр наһатай үбгэнэй роль Олег тон гүнзэгыгөөр шудалжа, уран гоёор на­адаад, дүй дүршэлтэй зүжэгшэдтэй хамта гастрольдо гараа. Илангаяа хүүгэдтэ зорюулһан олон зүжэгүүдтэ Олег Цыпилов наадаа - үхибүүдые энеэлгэхэ гү, али һонирхол татаха эр­хим шадабаритай байгаа.

Мэдээжэ кинорежиссёр Барас Халзановтай һайнаар танилсажа, дүтөөр нүхэсэһэн Олег Цыпилов гурбан кинодонь наадаа: Свердлов­ско киностудида «Нет чужой земли» соо - денщик Прохые, «Шестьдесят богатырей» соо - Циниие, «Сон в на­чале тумана» соо Танагарые наадаа. Тиигэжэ мэдээжэ болоһон актёрые хыргызүүдэй «Тогтогул» гэһэн филь­мдэ ангуушаниие наадахыень уряа һэн.

Гол ажалайнгаа орьёлдо

Театрай анханай габьяата ажал­шадай нэгэн, үйлэдбэриин таһагые даагша Илья Плохаев наһанайнгаа амаралтада гарахадаа, өөрынгөө орондо Олег Цыденовичые дурад­хаа. Наһаараа хүдэлһэн дүршэл ехэтэй Илья Николаевич залуу зүжэгшын энэ тушаалда тон таара­ха шухала шанар шэнжэтэйе, зүжэг яажа табигдахадаа, удха дүүрэн бо­лон харагшадта бүри мүһэн ойлгосо­той байхаб гэжэ ухаан һайндаа ойл­годог байһыень мэдэрээ ха юм. Тэрэ энэ тушаалдаа үнэхөөрөө тааража, амжалта түгэс ажаллажа, 1999 ондо театрай захиралай үйлэдбэриин та­лаар орлогшоор томилогдоо.

Театрай найруулга бүхэн хам­тын ажал - ганса зүжэгшэдэй на­адаха бэшэ, харин бүхы таһагуудай ажал. Олег Цыденовичэй ажалай ашаан ехэһээ ехэ. Тэрэ арбаад: уран һайханай болон декорациин, рек­визидэй, модошо дарханай болон уран дарханай, хубсаһа хунарай, оёдолой, гримёрнын, монтажай, гэрэлтүүлгын, реквизиторскэ, радио­цех гэһэн таһагуудые хүтэлбэрилөө. Зүжэг бүхэниие табихада, хэды ехэ ажал ябуулагдадаг бэ? Үгтэһэн мүнгэнэй хэмжээндэ ганса хубсаһа оёхо бэшэ, мүн бүхы реквизидүүдые зохёон бүтээхэ, үйлэдбэрилхэ, аку­стикаар хангаха, хүгжэм тааруулан шэлэхэ хэрэгүүд барагдаха бэшэ. Зүжэгшэдэй түхэл шарайе гримёр­нууд тодорхойлно, хубсаһа хунары­ень, шэмэглэлнүүдыень уран оё­долшод, дархашуул зохёодог. Бүхы таһагуудай нарин ба гуримтай ажал үйлэдбэриин талаар захиралай ор­логшын харюусалга болоно. Тиин энэл ажалдаа - өөрынгөө һалбарида Олег Цыденович шалгарһан байна.

Зарим үедэ ямар нэгэн зүжэг, илангаяа тоглолтонууд түсэбгүйгөөр, яаралтайгаар харуулагдаха болон туйлдаа хүрэһэн элдэб янзын бай­далнууд тохёолдодог. Тиимэ ушар­нуудта зүжэгшэд, зохёохы ажалшад, театрай бүхы таһагууд тон яарал­тайгаар бүхыгөө хэжэ туйлаха бо­лоно. Эндэл үйлэдбэриин таһагууд декораци болон реквизидүүдые саг соонь табихын тулада Олег Цы­деновичэй хүтэлбэри доро бүхы нөөсэеэ, хүсэ шадалаа, арга бэ­лигээ хүсэд дүүрэнээр ашагладаг. Энэнь ехэнхидээ найруулагшын онсо мэргэжэлһээ, харюусалгаһаа, нарин нягтаһаа, илангаяа өөрынь шадабариһаа дулдыдана.

Олег Цыденович Светлана Данзановнатаяа Үндэр-Баабайдаа

Үндэр үрэ дүнгүүд

Олег Цыденовичэй зохилдуулан байгуулһан уян нугархай ажал ябуулга театрай бүхы таһагуудай ганса техникын болон үйлэдбэриин эр­дэм мэдэсэтэй бэшэ, мүн бата бэхи харюусалгатай, ажалдаа омогорхол­той, адли һанал бодолтой хүнүүдэй команда болоно. Бүхы таһагуудта хүдэлмэрилэгшэдэй арга боломжо­нуудые, мүн тэдэнэй хубиин асуудалнуудые ойлгожо, арга болом­жоороо тэдэниие шиидхэхэ хэрэг­тэ туһалха гэжэ оролдодог анхарал ехэтэй хүтэлбэрилэгшэ гэжэ Олег Цыденович бултанда хүндэтэй. Тэ­рэнэй гуримтай, зохёохы ажалайнь дүнгөөр үйлэдбэриин таһагай олон хүдэлмэрилэгшэд хүндэтэ нэрэ зэргэнүүдтэ, шагналнуудта хүртэнэ.

Мүнөө үеын академическэ теат­рта уран һайханай үргэн хараа бо­дол, мүнөө үеын технологинуудые мэдэлгэ хэрэгтэй. Тиигэжэ Сибирьтэ анха түрүүшынхиеэ Буряад театрта бүхы декорацида мүнөө үеын техно­логинуудые зохёожо, амжалтатай­гаар хэрэглээ. Ондоо можо хизаар­нуудай театрнуудайхид Цыпиловтэ хандажа, хүтэлбэри болгожо, зүбшэл, заабари эридэг болоо.

Олег Цыпилов театрай хүтэлбэритэй хамта Советскэ Со­юзай, Орос гүрэнэй, Польшын олон тоото можо хизаарнуудаар, хэдэ да­хин Монгол ороноор, Буряад оро­нойнгоо аймагуудаар гастрольнуу­дые үндэр һайн эмхидхэлэй, техни­кын талаар урагшатай бэелүүлгэдэ горитой үүргэ дүүргэһэн юм. Буряад орондоо монгол хэлэтэ театрнуудай уласхоорондын бүхы фестивальнуу­дые эмхидхэхэ, «Сибириин транзит» гэһэн регион хоорондын театрай фе­стиваль эмхидхэхэ талаар гайхамшаг эмхидхэлэй шадабари харуулаа.

Олег Цыденович Цыпилов 1980 онһоо нааша Буряад драмтеат­рта хүдэлхэдөө, тон харюусалгатай үнэн сэхэ хүдэлмэрилэгшэ, найдам­тай нүхэр, бэрхэ хүтэлбэрилэгшэ гэжэ «Россиин соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ» гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэдэ хүртөө. Угайнгаа заншал һайн һайханаар сахидаг Захааминай зангаар һайн хүбүүн нютагайнгаа эдэбхитэдтэй нягта холбоотой, гэр бүлынгөө эзэн эрэ юм.

Театрай орёо, нарин хүдэлмэриие бүридхэһэн мэргэжэлэйнгээ голые хадуужа, Олег Цыденовичэй хажуу- да хододоо адли хурдаар хүдэлжэ шадаха, хүтэлбэрилэгшые гэхэһээ, нэн түрүүн харагшад яажа сэгнэхэб гэжэ дары ойлгохо, бүхы ажалайнгаа үндэр хэмжээе сахижа шадаха мэр­гэжэлтэд түрэл театртамнай хододоо байг лэ.

«Эрхим хүндэтэ Олег Цыденовичые 70 наһанайнь ойн баяраар манай театрай коллектив хани халуунаар амаршалаад, элүүр энхые, эршэтэ хүсэ шадалые, сэсэн сэбэр ухаатай ябахыень - ажалдаашье, ажабайдалдаашье дээрэ үргэн ябахыень хүсэнэ.

Ажалай Улаан Тугай орденто Буряадай гүрэнэй академическэ драмын театрай ажалша коллектив

Буряад театрай дурадхаһан гэрэл зурагууд