Гүрэнэй ажалдашье, гүн бэлигэй далайдашье...

Үнгэржэ байгаа 2026 оной ноябрь һарада Захааминай аймагта түрэһэн гараһан Цыренов Цырен Цыренович Вера Бадмаевна хоёрой гэр бүлэ болоһоор 45 жэл үнгэрбэ. Эдэ хоёрнай жэнхэни буряад сэдьхэлтэй, сомор даруу абари зантай юм. Дуун бэлиг руу ходо тэгүүлжэ ябадаг энэ айлай харгы зам, ажалайнь намтар тухай хөөрэхэ хүсэлэнтэйб.

Минии һанахада, энэ гэр бүлэ совет үеын һургаалтай, түүхэтэ 90-ээд онуудай эгээл хүндэ сагта түрэл аймагтаа харюусалгата тушаалнуудта хүдэлжэ, наһанай ехэ һургуули гараһан.

Цырен Цыренов 1956 ондо Нурта нютагта түрэһэн, хожомоо Бүргэ руу буужа, хоёрдохи нютагтай болоо. Гэр бүлэдөө Софья эгэшэтэй, Анатолий дүүтэй.

1973 ондо Хамниин дунда һургуули дүүргэжэ, совхоздоо хоёр жэлэй туршада механизатораар хүдэлөө. Саашанхи замынь энэл нэрэтэй солотой Хамниин совхозтой холбоотой. Буряадай хүдөө ажахын институт дүүргээд, “Сельхозтехникэ” нэгэдэлэй харьяата эмхидэ 3 жэлэй туршада инженерээр, прорабаар хүдэлөө.

Уданшьегүй намтарайнь шэглэлдэ һонин хуудаһан нээгдэһэн юм. Ушар юуб гэбэл, сурбалжалагшын ажалда бэеэ туршаад үзэхэ гэһэн байгаа. Иигэжэ “Знамя труда” гэһэн аймагай сониндо сурбалжалагшаар, таһагые даагшаар,  редакторай орлогшоор хүдэлөө. Энээнэй удаа Хамниин совхозой профсоюзна комитедэй түрүүлэгшээр, хоёрдохи отделениин эрхилэгшээр ажаллаа. Ямаршье тушаалда ябаа һаа, шэнэ, һонин аргануудые хэрэглэхые оролдодог хүндэтэй хүтэлбэрилэгшэ ябаа.

- Тэрэ үедэ совхоздомнай аргагүй бэрхэ директор Владимир Будажапович Соктоев хүдэлһэн. Минии үетэн, залуу мэргэжэлтэдые олон юумэндэ һургаһан. Шэнэ барилганууд бодоо, совхозоймнай соло суу дэлгэрээ, ходо түрүүшүүлэй зэргэдэ ябаабди, - гэжэ Цырен Цыренович тэрэ габшагай үеые дулааханаар дурсан хөөрэжэ байгаа һэн.

Залуу ударидагша тэрэ үедэ шударгы шадабаритайгаар бэеэ харуулаа. Иимэ шэнжэ шанарыень обёорон ойлгоһон аймагай захиргаанай толгойлогшо Бато Цырендондокович Семёнов Харацайн совхозые (Үлэгшэн нютаг) хүтэлбэрилхыень дурадхаһан юм. Зонтой харилсаа һайтай, үгэеэ ойлгуулхадаа бэрхэ Цырен Цыренович дүрбэн жэлэй туршада амжалтатай һайнаар директорээр хүдэлөө. Тэрэ үедэ ажахы хоёр отделенитэй, 200 гаран ажалшантай байгаа.

- Хэһэн, бүтээһэн юумэн яһала байгаа. Тэрэ үедэ анхан баригдаад байһан Үлэгшэнэй соёлой ордон, хүүгэдэй сэсэрлиг болбосон түхэлдөө хүргэгдэжэ, баяр ёһололой оршон байдалда нээгдээ һэн. Хамтын бани,  Харацайда техникэ табиха гараж һэльбэн шэнэлэгдээ. Таряа тарилгын хэмжээн үргэдхэгдөө. Тракторна хоёр бригадада шэнэ техникэ абтаа.  Фермернүүд олошороо, тэдээнэй техникэ абахадань, нэмэри туһаламжа үзүүлээ  һэмди, - гэжэ Цырен Цыренович тодорхойлон хэлээ бэлэй.

Удаань В.Б. Соктоев Ц.Ц. Цыреновтэ Захааминай аймагай захиргаанда таһагые даагшаар хүдэлхыень дурадхаһан байна. Иигэжэ дэбжүүлэгдэһэнэй удаа дам саашаа захиргаанай хэрэгүүдые эрхилэгшээр хүдэлһэн юм. 1998 ондо Захааминай Агропромкомбинадай директорээр томилогдожо, 3 жэл соо хүдэлөө. Эндэ яһала алмалта хэгдэһэн байна. Үнэ сэн ехэтэй мазут түлишын орондо түлеэгээр түлигдэхэ 4 багахан котёл табигдаа бэлэй.

1999 ондо олзотой ажал эрхилэгдээ. Ушарынь хадаа мяханай комбинадта Монголһоо 1000 толгой эбэртэ бодо мал оруулагдаа һэн. Иимэ ажалнууд предприятида ёһотой тулга боложо үгэһэн юм. Комбинадынь мүнөөшье болотор хүдэлжэл байһаар.

2001 онһоо Цырен Цыренович Закаменск хотын захиргаанай гулваагай орлогшоор 6 жэлдэ ажаллаа. Түбэгтэй хүндэхэн жэлнүүд байгаа. Нэгэтэ янгинама үбэлэй үедэ коммунальна ажахыда авари боложо, гэрнүүд халуун уһагүй хохидоо. Эгээл энэ сагта Цырен Цыренович унтаха нойргүй, одоол бүхы хүсэеэ элсүүлжэ, зориг ехэтэйгээр ажаллаһан. Зоной байдал һайжаруулхада, буряад ёһоор хэлэбэл, ёһотойл буян гээшэл даа. Иимэл ушарта хүнэй эрхим шэнжэ шанар элирдэг гэжэ мэдээжэ. Ц.Ц. Цыренов «Буряад Уласай үмэнэ габьяатай байһанай түлөө» медаляар шагнагдаһан байха юм.

Хамта дээрээ 25 жэл нютагтаа зорюулаад, энэ айл бүлэ республикын ниислэл хотодо нүүжэ ерэһэн. Бүхы наһаараа Вера Бадмаевна нүхэрэйнгөө ошоһон газар руу дахаад лэ, аяар 14 дахин нүүһэн, һуури байдалаа һэлгэһэн байна. Үнэнииень хэлэбэл, ноён хүнэй, даргын һамган байха гээшэ нэгэ талаараа нилээн харюусалгатай, һанаа зоболготойшье уялга юм. Вера Бадмаевна энэ үүргэеэ үнэн сэхээр бэелүүлжэ шадаа гээд мүнөө үедэ тэмдэглэмээр лэ даа. Хэды айлшадые угтан абаһанаа тоолохо аалши...

В.Б. Цыренова миин лэ гэрэй эзэн эхэнэр бэшэ. Зүүн Сибириин технологическа институдай  экономическа факультет түгэсхэһэн. “Сельхозтехникэдэ” бухгалтераар, «Госстрахта», Хамниин сельподо, совхоздо экономистаар хүдэлөө, Үлэгшэндэ хубиин хэрэг эрхилэгшэ ябаа. Аймагай финансын таһагай ахамад бухгалтер, республикын казначействын  Захааминай таһагай даргаар ажаллаа. Буряад Уласай Мүнгэн һангай яаманда 11 жэл хүдэлжэ, наһанайнгаа амаралтада гараа. Орос Уласай дээдын “Отличник финансовой работы» гэһэн нэрэ зэргэдэ хүртөө.

Удаань Цырен Цыренович шалгалта-конкурс барижа, Буряад Уласай Толгойлогшын ба Буряад Уласай Правительствын Захиргаанда нютаг дэбисхэрэй хүгжэлтын хороондо 12 жэл хүдэлжэ гараа. Арадай Хуралай депутат Г.Ю. Доржиевай туһалагша ябаа.

Энэ эбтэй бэхи, олондо жэшээ боломо бүлэмнай бэрхэ хүбүүн басаган хоёртой, хоюулаа гүрэнэй ажалда. 3 зээнэртэй болоһон үнэр баян бүлэ.

Цыреновтэн гээшэмнай наһанайнгаа амаралтада гараһан сагһаа оюун сэдьхэлэй дэбжэлтын замда гараа гэбэл, оройдоо үлүү бэшэ.

Бэлигэй үүдэн нээгдээ һэн гү?

“Аза хүсэл”, “Хонгоодорой соло” гэһэн фольклорно бүлгэмүүдтэ арбаад жэлдэ таһалгаряагүй ябана, дуу, хатараараа зоноо баясуулна. Буряад хубсаһаяа үмдөөд, булган малгайгаа һэгсэрүүлээд, одоошье илгармаар юм олон сооһоо.

Сэбэрхэн һайхан шарайтай, һэргэг дорюун харасатай арадай аман зохёол гүйсэдхэгшэд альга ташалганда хүртэхэдөө, урма баяраар сээжэ зүрхэниинь халидаг ёһотой. Энэнь эгээл ехэ сэгнэлтэ болоно бшуу. Нигүүлэсхы, энэрхы сэдьхэлынь хэзээдэшье эли.

Цырен Цыренович мүнөө монгол босоо үзэг шудалха хэшээлнүүдтэ ябана. Аяншалга хүтэлэгшын шадабарида һураха хүсэлэнтэй. Эдэбхитэй эдэ хоёр нүхэднай бишыхан хөөрхэн зээнэрээ хүмүүжүүлгэдэ халуун сэдьхэлэй хандалгатай юм.

Иигэжэ сүлөө забдагүй, олондо ашатай үдэрнүүд һубарин үнгэрнэ. Гэбэшье олоной сэдьхэлдэ һайхан мэдэрэлэй үрэһэ  тарижа, буурашагүй буян хэжэ ябаһандань дүтынгөө эдэ нүхэдтэ дүүрэн  һайхан баяраа мэдүүлэе.

Цырен-Дулма Очирова, багшын ажалай ветеран