Суута соёлшоной нэрэ мүнхэлэгдэбэ

Наратай сэлмэг үдэр

Дэмбэрэлтэ энэ үдэр оршон тойронхи байгаалишье дэмжэһэн мэтэ наратай сэлмэг уларил бэ­лэглээ. Үглөөнэй 10 сагһаа Хо­шуун-Үзүүр һууринай тэг дунда оршоһон соёлой байшанай газаа хүн зон сугларжа эхилбэ. Олон зон Улаан-Үдэ хотоһоо буугаа. Үнинэй уулзаагүй нютагаархид бэе бэеэ халуунаар мэндэшэлнэ. Дурасхаалай самбар нээлгын урда тээ соёлой байшан дотор тусхай хурал хурагдаа. Түгнын талын эгээл үндэр наһатай хүндэтэ Даши-Цырен амбай энэ ун­шалга номой ёһоор бүтээгээ. Тиигэжэ сугларагшад булта газаашаа гараба.

11 сагһаа самбар нээлгын ёһолол эхилбэ. Буряад Уласай соёлой сайд Соёлма Баяртуевна Дагаева үгэ абаха­даа, иигэжэ тэмдэглэбэ: «Хүндэтэ ню­тагаархид, мүнөөдэр, үнэхөөрөөшье, удхатай, дэмбэрэлтэй үйлэ хэрэг бо­ложо байна гээшэ. Сергей Цыден­дамбаевич нютагайнгаа соёлой бай­шанда олон жэлдэ хүдэлөө, наһанай­нгаа амаралтада гараад байхадаашье, дуратай ажалаа хэжэл ябаа. Сергей Цыдендамбаевич минии абатай нэгэ үеын зон байһан, минии эсэгэ Зандин нютагайнгаа соёлой байшанда мүн лэ хүдэлдэг байһан юм, хоюулан нүхэд байгаа. Нангин энэ хэрэг бүтээһэн зондо баяраа мэдүүлнэб, ургажа ябаа үетэн нютагайнгаа бэлигтэй зониие ходо мэдэжэ ябаха болоно. Тэрэнь тон сэнтэй».

«Мухар-Шэбэрэй аймаг» гэһэн ню­тагай засагай байгууламжын захир­гаанай дарга Владимир Николаевич Молчанов иигэжэ хэлэбэ: «Хүндэтэ нютагаархид, Сергей Цыдендамба­евичаа бидэ булта һайн мэдэнэбди. Баяанаа баряад, омог дорюунаар хү­гжэм зэдэлүүлхэдэнь, ямар дулаан, хүхюутэй оршон байдал тогтогшо һэм. Сергей Цыдендамбаевич ехэ һайн хүн һэн. Ходо энеэбхилжэ, ямаршье хэрэгтэ урагшатай һэн».

«Сергей Цыдендамбаевич за­луу үетэндэ зүбшэл заабари хэлэжэ, һайхан үгөөрөө ходо урмашуулжа, далижуулжа ябадаг һэн. Дүй дүршэ­лөөрөө хубаалдаха, зүб тээшэнь юумэ заажа үгэхэ, хэнииешье дэмжэхэ үр­гэн сэдьхэлтэй юм һэн. Сергей Цы­дендамбаевич наһанайнгаа амарал­тада гараад байхадаашье, нютагайн­гаа соёлой байшанай ажал хэһээр лэ ябаа. Хошуун-Үзүүрэй ветерануудай «Туяа» гэһэн арадай аман зохёолой бүлгэмэй ударидагша байһан юм», - гээд, «Хошуун-Үзүүр» гэһэн хүдөөгэй байгууламжын захиргаанай толгой­логшо Владимир Дашиевич Цырен­дашиев хэлэбэ.

Сергей Цыдендамбаевичай ба­сагад – Цыремжит Сергеевна, Оль­га Сергеевна гэгшэд Дурасхаалай самбарһаа сагаан бүд татажа абаһа­найнь удаа нэрьемэ халуун альга та­шалган доро түүхэтэ энэ үйлэ хэрэг нээгдэбэ. Удаань энэ үйлэ хэрэг хүт­элбэрилжэ байгшад сугларһан зон булта соёлойнгоо байшан орожо, хошуун-үзүүрэйхидэй бэлдэһэн кон­церт-наада хаража, сэдьхэлээ баясуу­лагты гэжэ уряалба.

Аялгаар һайхан дуунууд зэдэлээ

Залаар дүүрэн сугларһан зоной анхаралда тон түрүүн нютагай хон­гёо хоолойтой үндэр наһатайшуулай «Туяа» ансамбль дуугаа гүйсэдхөө. Сергей Очиров тус ансамбль бай­гуулһан юм. Наһатайшуулаа ударида­жа, өөрөө баяан дээрээ наадажа, Му­хар-Шэбэрэйнгээ аймагай элдэб нютагуудаар, мүн бусадшье холо ойрын аймагуудаар ябажа, концерт табидаг байгаа, элдэб харалга-конкурснууд­та амжалта туйлаһан габьяатайнууд. Хошуун-Үзүүр нютагай ирагуу һайхан хоолойтой Жаргал Жамьянович Цы­банов, Сультим Бальжирович Дамби­ев, Золто Дамбаевич Цыдыпов, Екате­рина Бадмажаповна Дашиева, Эльви­ра Афанасьевна Герасимова, Татьяна Лубсановна Цыбикмитова, Налаза Ба­томункуевна Арсаланова болон бусад олоной мэдээжэ, дуратай дуунуудые мэргэжэлтэ артистнуудһаа дутуугүй, үшөө үлүү гоёор дуулажа, нютагаар­хидайнгаа халуун альга ташалгада хүртөө. Тиин Буряадай арадай ар­тистка Бадма-Ханда Аюшеева буряад арад түмэнэйнгөө соёлой дээжэ бо­лохо – арадай дуу гүйсэдхэжэ, сугла­рагшадай сэдьхэл уяруулаа. Мэдээжэ дуушан дэмбэрэлтэ энэ үйлэ хэрэгээр хошуун-үзүүрэйхидые амаршалжа, «Эжыдээ» гэһэн дуу Сергей Цыден­дамбаевичай наһанай хани нүхэр – Татьяна Дондубоновнада зорюулаа. Г. Цындынжаповай нэрэмжэтэ опе­ро болон баледэй театрай дуушан Саян Цымпилов һайхан хоолойгоо­роо баясуулаа.

Һайн хүнэй хэрэг урагшатай

Энэ үйлэ хэрэгэй эмхидхэлэй хорооной түрүүлэгшэ Баир Дашие­вич Дашибальжиров тайзан дээрэ гаража, иигэжэ хэлэбэ: «Сергей Цы­дендамбаевичнай үнгэрһэн январь һарада 85 наһа хүрэхэ байгаа. «Энэ ойдонь зорюулан, аха захатанайнгаа нэрэ мүнхэлэе, иимэ ажал ябуулая, - гээд, манай нютагай бэрхэ хүбүүн Эрдэм Золтоевич Цыренжапов намда хандаа. - Тиихэдэнь бидэ Түгнынгөө талын шуран бэрхэ хүбүүдээр суглар­жа, эмхидхэлэй хороон дары түргэн байгуулаад, зүбшэн хөөрэлдөөд, энэ хэрэгээ эхилээбди. МВД-гэй ветеран, Түгнын талын түрүү хүбүүдэй нэгэн Дондог Чимитович Дабажалсанов энэ хэрэгтэмнай мүн лэ туһалаа. Һайн хүнэй юумэн хуу урагшатайгаар бүтээ гээд тэмдэглэхэ байнаб. Бултанда һайниие хүргэнэб».

Сергей Цыдендамбаевичай шаби (баяан дээрэ наадажа һургаа) Эрдэм Золтоевич Цыренжапов (Ивал­гын аймагай Хойто-Бэеын дунда һур­гуулиин буряад хэлэ ба литературын багша): «Сергей Цыдендамбаевич ха­даа манай түрэлэй болодог. Минии абатай аха дүүнэрэй үхибүүд болодог. Урда хотоной үхибүүд Сергей Цыден­дамбаевичайдаа ходо суглардаг бай­гаабди. Гэрэйнь үүдэн ходо нээгдээ­тэй. Сай ууха, дуу дуулалдаха, баяан дээрэ наадаха. Һургуулиин шаби яба­хадаа, манай һургуулиин һурагшад элдэб конкурснуудта хабаадахадаа, баяан дээрээ наадажа үгэхэдэнь, дуу дуулагша һэн».

Зоноо хүтэлбэрилхэдөө шудар­гы бэрхэ, холын хараа бодолтой, ехэ арга шадабаритай байһан Сергей Цыдендамбаевич, үнэхөөрөө, хүн зо­ной дунда эбтэй эетэй байдал тогто­ожо шададаг һэн, хүн зондоо хүндэтэй байгаа. Эдэбхи үүсхэл ехэтэй Сергей Цыдендамбаевич ниитын ажалда хам оролсодог һэн. 2013 он болотор һууринай Ветерануудай зүблэлэй түрүүлэгшэ ябаа. Сергей Цыдендам­баевич дуратай ажалдаа 40 гаран жэл хүдэлөө. Түрэл аймагайнгаа хамаг хэмжээ ябуулгануудта оролсожо, һа­намжа, дурадхалнуудаа хэлэжэ, өөрөө хабаадажа ябаһан юм. Сэлгеэ са- гаан Түгнынгөө дайдада аргагүй дура­тай, түүхэ домогоо тон һайн мэдэгшэ һэн. Соёлой һалбарида олон жэлэй туршада аша үрэтэйгөөр хүдэлһэнэй түлөө Ородой Холбоото Уласай Соё­лой яаманай Хүндэлэлэй грамотаар (2008 он), Соёлой яаманай профсо­юзна хороонһоо дипломоор (2007 он) шагнагдаһан, «Буряад Уласай со­ёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ» гэһэн нэрэ зэргэдэ хүртөө (1990 он). Гэхэтэй хамта үшөө зүблэлтэ засагай үедэ Сергей Цыдендамбаевич «Буряадай АССР-эй соёлой габьяата ажаябуу­лагша» гэһэн хүндэтэ нэрэ зэргэдэ хүртэһэн намтартай.

Бэлигтэй соёлшон, ялас гэмэ одо­той, зондоо хүндэ­тэй байһан Сергей Цыдендамбаевич Очиров тухай гэрэлтэ дурасхаал ню­тагаархидай зүрхэ сэдьхэлдэ хэтэдээ мүнхэ байха.