«Арадай аман зохёол – манай хүсэн»

Буряадай ажаһуугшадай дуратай, долоон хоногой үнгэрхые хүлеэн уншадаг «Буряад үнэн» сониной «Буряадай түрүү хүнүүд» гэһэн мүрысөөндэ «Аза хүсэл» бүлгэмэйхид нэгэн дуугаар Валерия Осиповна Бабкиновае дурадхаха гэжэ шиидхэбэри абаа.

Валерия Осиповна олоной дунда хүндэтэй, хэһэн ажалаараа бүгэдын һайшаал магтаалда хүртэһэн, эхын нангин уялга жэншэдгүй һайнаар бэелүүлһэн эхэнэр юм. Нээрээшье, алтан нарата дэлхэй дээрэ аба эжынгээ буян арьбажуулжа, эхэнэр хүнэй 9 эрдэни эдлэжэ, арад зонойнгоо ажабайдалда, Эхэ оронойнгоо ерээдүйдэ, соёл болбосоролой хүгжэлтэдэ хубитаяа оруулдаг эхэнэрнүүд тусхай үүргэтэй гэхээр. Эдэ хүнүүдэй тоодо Валерия Осиповна Бабкиновагай ородог байһые намтарынь, хэжэ ябаһан ажалнуудынь гэршэлнэ.

Валерия Осиповна Бабкинова мэргэжэлтэ артистнарай гэр бүлэдэ түрөө, хүмүүжээ. Гэртэхиниинь Буряадай гүрэнэй Оперо ба баледэй театрта хүдэлдэг байгаа: эсэгэнь – хүгжэмшэн, эжынь - балеринэ. ВалерияОсиповнагай эжы - Степанида Шагдуевна театртаа хүдэлжэ байгаад, снайперай курсануудые эрхимээр дүүргэжэ, «Ворошиловский стрелок» гэһэн значогто хүртэһэн байна. Агууехэ Эсэгэ ороноо хамгаалгын дайнай үедэ театрайнгаа бригадатай Баруун ба Зүүн фронтнуудта концертнүүдые табилсаа. Һүүлдэнь гэр бүлын шалтагаанаар Эрхүү можын Үнгын голой Ей һуурин - түрэһэн нютагаа бусажа, клубые даагшаар хүдэлөө. Хүдэлжэ байхадаа, Степанида Шагдуевна 100 хүнэй бүридэлтэй хоор хүтэлбэрилжэ, харалганда хабаадажа, Москва хотодо, ВДНХ-да дипломант болоо һэн.

Гэртэнь арадай ба классикын хүгжэмтэй, оперын ба филармониин дуушадай гүйсэдхэһэн дуунуудтай пластинканууд зэдэлжэ байдаг байгаа. Тиимэһээ Валерия Осиповна балшар наһанһаа хүгжэм дуунай, хатар нааданай оршондо ургаа. Дунда һургуулиин һүүлээр Д. Банзаровай нэрэмжэтэ Буряадай багшанарай дээдэ һургуулиин физико-математикын таһаг амжалтатайгаар дүүргээд, һургуулида багшаар хүдэлөө. Удаань Зүүн Сибириин гүрэнэй технологическа институдта ахамад лаборантын ажалда ороо. Наһанайнгаа амаралтада гарахадаа, Зүүн Сибириин гүрэнэй технологиин ба хүтэлбэриин университедэй һуралсалай таһагай секторые даагшаар хүдэлжэ байгаа. Тус дээдэ һургуулида 31 жэл ажаллаа. Нэгэ газарта удаан хүдэлхэ гээшэ хүнэй хэжэ ябаһан ажалдаа дуратайень, тэрэнээ сэгнэдэгыень, зоригтой, тэсэмгэй абари зантай, найдамтай, сэнтэй мэргэжэлтэн байһыень тэмдэглэнэ.

Валерия Осиповна хаанашье хүдэлхэдөө, дуу дуулаха саг олодог, хоорто ба дуу хатарай бүлгэмүүдтэ хабаададаг, хэмжээ ябуулгануудай сценаринуудые бэшэдэг байгаа. Багшын ажалай хажуугаар олониитын ажал ябуулдаг байгаа: дээдэ һургуулиин Улаан хэрээһэнэй бүлгэмэй түрүүлэгшээр, профбюрогой түрүүлэгшээр нэгэтэ бэшэ томилогдоо.

Валерия Осиповна Бабкинова - арадай аман зохёолой «Аза хүсэл» бүлгэмэй үндэһэ һуури табигша, зоригжуулагша мүн. Тус бүлгэмэй ажал ябуулгада Эрхүү можоһоо, Агын тойрогһоо, Буряад Уласай аймагуудһаа уг гарбалтай элдэб наһанай, мэргэжэлэй хүнүүд дуратайгаар, шуналтайгаар, урматайгаар хабаададаг. Валерия Осиповна хүн бүхэндэ адли һайн хандасатай, бултанда хүндэтэй хүн; бүлгэмэй гол хүдэлгэгшэ хүсэн, оюун бэлигтэй, баян дүй дүршэлтэй шадамар бэрхэ хүтэлбэрилэгшэ юм. «Аза хүсэл» бүлгэм 2013 ондо Буряадай Үндэһэтэнэй номой сангай дэргэдэ байгуулагдаһан сагһаа буряад арадай урданай дуунуудые гүйсэдхэдэг, үльгэр домогуудые, соло түүрээдэг ба үреэлнүүдые арад зондоо зорюулжа, оншотойхон таабаринуудаар, сэсэн мэргэн оньһон үгэнүүдээр олоной урма зориг бадараадаг. Буряад, ород, монгол эрдэмтэдэй ба наһатай хүнүүдэй баримтануудые байһан соонь дамжуулха гэжэ оролдодог. Суглуулагдаһан материалнуудаараа һурагшадтай, оюутадтай, СВО-до хабаадагшадтай, нютагай ажаһуугшадтай уулзалгануудые, хөөрэлдөөнүүдые үнгэргэдэг. Жэшээнь, 1-дэхи лицей-интернат, 1-дэхи, 3-дахи, 9-дэхи, 54-дэхи, 60-дахи һургуулинуудта ошожо, уулзалгануудые үнгэргэһэн байна. Олон хэмжээ ябуулганууд Буряад Уласай Үндэһэтэнэй номой санда эмхидхэгдэдэг.

Бүлгэмэй хабаадалгатай баримтата видеофильмүүд уулзалгануудта ба Буряад TV, АТВ, Тивиком телеканалнуудаар дамжуулагдадаг. Валерия Осиповна «Аза хүсэл» бүлгэмтэеэ XVI уласхоорондын буряад үндэһэн «Алтаргана – 2026» нааданай киногой мүрысөөндэ хабаадаа. «Үлгыдэ оруулалга» гэһэн фильм «Баримтата кино» гэһэн номинацида ороо.

«Аза хүсэл» бүлгэм 2023 онһоо Новосибирск хотын «Байгал» гэһэн буряад үндэһэтэнэй соёлой автономиин бүридэлдэ оруулагданхай. Тэрэнэй түрүүлэгшэнь Буряад Уласай соёлой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Энхэ Баин-Жаргалович Эрдынеев юм.

Бүлгэм 2023, 2025 онуудта Новосибирск хотын Г.Д. Заволокиной нэрэмжэтэ Соёлой байшанда эмхидхэгдэһэн Сагаалганай һайндэртэ хабаадаһан байна. Харин 2024 ондо Санкт-Петербург хото урилгаар ошожо, уласхоорондын концертдэ хабаадаа. Гүрэнэйнгөө хойто зүгэй ниислэл хотын тайзан дээрэ буряад арадайнгаа ёһо заншалнуудые, үндэһэн зохёолнуудые уран һайханаар гүйсэдхөө. Һайндэрэй хэмжээндэ Санкт-Петербургын «Георгиевский» ба «Купчино» гэһэн муниципальна байгууламжануудта концерт-наада харуулаа. Үшөө М.Ю. Лермонтовэй нэрэмжэтэ номой санда «Буряадай ёһо заншалнууд. Сагаан үнгын удха шанар» гэһэн баримтата фильмын хэһэг харуулжа, урданай дуунуудые гүйсэдхэжэ, «Гэсэр» үльгэр түүрээжэ, олоной һонирхол татаа. Удаань Санкт-Петербург хотын госпитальдо эмнэлгэ гаража байһан тусхай операцида хабаадагшадтай уулзалга үнгэргөө.

Аша үрэтэй ба олондо туһатай ажалнуудайнгаа түлөө «Аза хүсэл» бүлгэм Буряад Уласай ба Орос гүрэнэй бусад можо нютагуудай баярай бэшэгүүдээр, Хүндэлэлэй тэмдэгүүдээр, Санкт-Петербург хотын «Маккаби» гэһэн ниитын эмхиин «Арадай актёр К. Станиславский» гэһэн медаляар шагнагдаһан байна. Валерия Бабкинова «Хүмүүжүүлгын, гэгээрүүлгын ба һурган заабарилгын түлөө» гэһэн Л.Н. Толстойн нэрэмжэтэ медальда хүртэһэн.

Валерия Осиповна мэргэжэлээ дээшэлүүлжэ, Буряад Уласай Арадай уран бэлигэй түбтэ курсануудые дүүргэжэ, «Руководитель хорового коллектива» гэһэн мэргэжэл абаһан байна. Мүнөөшье эрдэм бэлигээ арьбажуулжа, хурсадхажа, эрдэмтэдэй ажал шэнжэлжэ, арадайнгаа баялиг: үндэһэн хэлэ, ёһо заншал, аман зохёол, соёл түүхэ арад зондоо, залуушуулда дамжуулха хэрэгтэ үнэн зүрхэнһөө оролдожо, бэлиг шадабарияа мүлижэ, арга боломжоёо үргэдхэжэ, шэнэ һонирхолтой уулзалгануудай, хэмжээ ябуулгануудай түсэбүүдые табижа байһаар.

Хүндэтэ Валерия Осиповна, Эхэ орондоо, арад зондоо туһатай үйлэ хэрэг эрхилэгшэ, «Аза хүсэл» бүлгэмэй омогорхол түрүүлмэ хүтэлбэрилэгшэ! Үлгэн дэлхэйдээ жаргалтай, үргэн зондоо хүндэтэй, олоной түлөө оролдожо, ошо дүлэ сасаржа, зоной түлөө зорижо, зула шэнгеэр бадаржа, һанаһанаа хүсэлдүүлжэ, амжалтануудые туйлажа, золтой жаргалтай ябыт даа!

Цыпилма ЖАМБАЛДАГБАЕВА