Арад зондоо «Аза хүсэл» үршөөжэ…

Буряад арадай дуунууд зэдэлжэ, та бүгэдэниие түүхын гүн руу абаа­шаха. Ама дамжан ерэһэн оньһон үгэнүүд, таабаринууд, хошоо, жо­роо үгэнүүд хэлэгдэхэ. Һайндэрэй үедэ амаршалганууд, үреэлнүүд үреэгдэнэ аабза. Үндэһэтэнэй номой сангай ажалшад арадайнгаа аман үгын баялиг уудалан, мянгаад жэлые һэтэ дабажа ерэһэн буряад-монгол зонойнгоо заншалтай танилсуул­хань.

- Бидэ, аялга дуунда дурлаһан, заншалаа алдаагүй ябаһан зон, зүрхэ сэдьхэлэйнгээ уряагаар нэгэ­дэжэ, үе дамжаһан үйлэ хэрэгүүдтэ хабаатай байха гэжэ оролдонобди. Харагшадтаяа эмхидхэһэн уулзалга бүхэндөө арадайнгаа эгээл һайхан заншал, сэсэн мэргэн һургаал тухай хөөрэнэбди, - гэжэ тус ансамблиин уран һайханай хүтэлбэрилэгшэ Ва­лерия Бабкинова хэлэнэ.

Арадай аман зохёолой «Аза хүсэл» ансамбль 2013 ондо байгуулагдаад, Үндэһэтэнэй номой сангай дэргэдэ ажалаа ябуулдаг юм. Буряад ара­дайнгаа заншал, хэлэ хүгжөөхэ зо­рилготойгоор эмхидхэгдэһэн юм. Бо­гонихон болзорой туршада арадайн­гаа дура буляажа шадаһан бүлгэмдэ 19 хүн бүридхэгдэнэ. Байгал далайн­гаа баруун бэедэ, мүн Үбэр Байга­лай хизаарай үргэн талаар таража ажаһууһан аха дүүнэрэйнгээ угаар дамжан ерэһэн дуунууд, амаршал­ганууд энэ бүлгэмэй абдарта оро­дог. Бууралхан Буряадаймнай аймаг бүхэнһөө гарбалтай дуушад, нютаг нугынгаа ёһо заншал арад зондоо ха­руулжа мэдүүлдэг. «Аза хүсэлэйхид» тоглолто наадануудые дэлгэжэ, ха­рагшадайнгаа нюдэ хужарлуулха, шэхыень шэмэглэхынгээ хажуугаар шэнжэлхы ехэ ажал ябуулна.

Үбгэд хүгшэдтэй уулзажа, ула болоогүй урданай ёһо заншалнуу­даа бэшэжэ, хаажа абана. Буряадай болон ондоошье яһатанай эрдэмтэ­дэй хэһэн шэнжэлгэнүүдые уудалжа абаад, ажалдаа хэрэглэнэ. Олон жэ­лэй туршада хэгдэһэн ажалайнгаа дүнгөөр уран һайханай бүлгэмэй зүжэгшэд заншалнуудаа нангинаар сахижа, саашань дамжуулхын түлөө хэдэн баримтата фильмүүдые буулгаһан байна.

- Урданай сагһаа хойшо дамжан ерэһэн арадаймнай аман үгын ба­ялиг энэ зандаа саашанхи үетэндөө дамжуулагдаһай гэһэн зорилготой­гоор ажаллажа байнабди. Үнгэрһэн энэ хугасаада арадай ёһо заншал харуулһан юһэн баримтата фильм буулгаабди. Түрэ хуримай, шэнэ гэрэй баярай, төөлэйн хүндэ та­билга гэхэ мэтэ сэдэбүүдээр кино бүтээгээбди, – гэжэ «Аза хүсэл» бүлгэмэй түрүүлэгшэ Валерия Баб­кинова хэлэнэ.

Мүнөө тэдэнь нютагаархидтаа ехэ сэгнэгдэдэг тон хэрэгтэй, удха­тай ажалнуудай нэгэн. Арадай ан­самблиин гэшүүн боложо ерэһэн хүн бүхэнэй хуби заяан ондо ондоо. Соёл уралигта эльгэтэй аад, ондоо мэргэжэлээр ажал хэһэн зон захаһаа байдаг. Наһанайнгаа амаралтада га­ража, тус бүлгэмэй гэшүүн бологшод олон гээд тэмдэглэмээр.

- Гааргын дунда һургуулида суг һураһан үетэнэй ээлжээтэ уулзалга­да Цызема Цыреновна Разуваева- Дандарова ансамбльда ерэжэ хабаа­далсахыемни уриһан юм. Тэрэ өөрөө «Аза хүсэл» арадай аман зохёолой бүлгэмэй эхиндэ байһан зоной нэгэн. Багымни нүхэр арадайнгаа ёһо заншал һайн мэдэхэһээ гадна, аргагүй һайхан хоолойгоороо уян­гата дуунуудые хангюурдадаг, - гэжэ «Аза хүсэл» бүлгэмэй дуушан Ринчин Зугдырович Цыренов хэлэнэ.

Гансал 2024 оной дүнгөөр хараад үзэхэдэ, арадай ансамбль аяар хо­лын Санкт-Петербург болон Ново­сибирск хотонуудай ажаһуугшадта буряад арадайнгаа соёл уралиг дэлгэжэ танилсуулһан юм. Гадуур ябахаһаа гадна түрэл Буряад оро­нойнгоо аймагуудаар тоглолтонуу­даа табинад.

Үндэһэтэнэй номой сан удхатай олон түсэлнүүдые бэелүүлдэг юм. Эмхидхэһэн бүхы хэмжээ ябуул- гануудыень Буряад Уласай Со­ёлой яаман дэмжэжэ, горитой туһаламжа үзүүлдэгынь мэдээжэ. «Гэр бүлэ» гэһэн Үндэһэтэнэй түсэл урагшатайгаар ябуулагдана. Ара­дайнгаа түүхэ, соёл уралигта ха­баатай тон хэрэгтэй хэмжээнүүд байд гээд лэ, Үндэһэтэнэй номой санда үнгэргэгдэжэ байдагынь һайшаалтай. Оршон үедэ номой сан гээшэ уншагшадта ганса ном барюулжа үгөөд байдаг бэшэ, ха­рин олон һалбарита түб боло­од, ажалаа ябуулдагынь мэдээжэ. Буряадаймнай дуушадай болон уран шүлэгшэдэй уянгата зохёо- хы үдэшэнүүд гоё һайханаар үнгэргэгдэдэг. Буряад арадайнгаа уран зохёолой алтан жасада ороһон бүтээлнүүдые байгуулһан талаан бэлигтэй уран зохёолшодойнгоо ду­расхаалта үдэшэнүүд, ургажа ябаа залуу һүрэг зондоо хүмүүжүүлхы уд­хатай хэшээлнүүд заатагүй эмхидхэг­дээ ааб даа.