Чингис Хаанай үндэрлиг
Ниигэм
15 oct
Һургуулияа дүүргээд, ажабайдалай харгыда холо саашаа ошохо бүреэ эдир залуу наһанда нүлөөлһэн зоной, илангаяа багшанарай шэг шарай, абари зан, хэлэһэн үгэнүүд, харуулһан жэшээнь шэнээр сэгнэгдэдэг юм. Борожоһон, хүдэржэһэн наһанай эрмэгһээ шэртэхэдэ, тад ондоогоор харагдадаг байна даа. Мүнөө сониной уншагшадтай минии түрэл Мужыхын дунда һургуули ямархуугаар ухаан бодолдомни үлөө гээшэб гэжэ хубаалдаһуу…
Түрэл хэлэнэймнай габшагай һарын баярай үдэшэдэ жэлэй туршада хэһэн ажалай дүн согсологдодог. Аялгата һайхан буряад хэлэнэйнгээ хүгжэн һалбарха хэрэгтэ горитой хубитаяа оруулһан зоноо урмашуулдаг, Буряад Уласай Толгойлогшын зарлаһан «Үндэһэн хэлэнэй үлзы хэшэг» мүрысөөндэ шалгарһан эрхимүүдээ шагнадаг һайхан заншалтай. Хурамхаанай аймагай Арзгун нютагай, Н. Дамдиновай нэрэмжэтэ Гааргын дунда һургуулиин 11-дэхи ангиин һурагша Дулгар Матанова тус мүрысөөнэй «Эрхим һурагша» гэһэн шэглэлээр хабаадахадаа, шангай 3-дахи һуурида гаража шадаһан байна.
Замбал Владимирович Санжиев, регионой Политическэ зүблэлэй президиумэй гэшүүн, «Нэгэдэһэн Россиин Залуу гварди» гэһэн Бүхэроссиин ниитын эмхиин Буряадай региональна таһагай хүтэлбэрилэгшэ, Буряад Уласай Арадай Хуралай Залуушуулай дээдын зургаанай таһагай гэшүүн, мүнөө үе сагай эрхим түрүү залуушуулай нэгэн, үргэн ехэ, эдэбхитэй ажал хүдэлмэринүүдээрээ омогорхуулдаг.
Түрэлхи буряад хэлэмнай шахардуу байдалда оронхой гэжэ hүүлэй жэлнүүдтэ элдэб ендэр дээрэhээ оло дахин хэлэгдэжэл байдаг. Зүгөөр түрэлхи хэлэеэ мэдэхэгүй зоной тоо, илангаяа үхибүүдэй тоо эрид доошолоо. Тиимэhээ Буряад Уласта буряад хэлэнэй габшагай һара тон ехэ удха шанартай үйлэ хэрэг болонхой.
Буряад ороной хүдөө ажахын ажалшад Улаан-Үдэдэ сугларжа, үүлтэртэ адуу мал үсхэбэрилхэ талаар дүй дүршэлөөрөө андалдаба.
Багшын ажал хүшэрхэншье һаа, хүндэтэй. Хүн бүхэн багша болоод орхихогүй. Эдирхэн хүүгэдые һургахын түлөө хүн гээшэ саанаһаа табисууртай байха ёһотой бшуу. Илангаяа мүнөө сагта залуушуул ехэ һургуулида багшын мэргэжэл шудалжа гараашье һаа, хүдэлхэеэ яаранагүй.
Буряад яһанай яһала олон зон Монгол орондо ажаһуудаг гэжэ мэдээжэ. Тэндэ һүүлшын удаа 2010 ондо хүн зоной тоо бүридхэл хэгдэһэнэйнь ёһоор, 45 087 буряад хүн амидаржа байгаа. Энэнь Монголой ниитэ ажаһуугшадай оройдоол 1,5% бүридүүлнэ. Теэд аяар холын 1923 оной байдалаар 11 353 буряадууд албан ёһоор Монгол ороной харьяатан болохо хүсэл гаргаһан байгаа гэжэ эрдэмтэн Аюушын Оюунтунгалаг ”Монгол Улсын буриадууд” (Улаан- Баатар, 2008 он) гэһэн ном соогоо бэшэнэ. Тиигэжэ эдэ тоонуудые үрэжүүлжэ-хубаажа үзэхэдэ, 90-ээд жэл соо Монголой буряадуудай тоо дүрбэ дахин дээшэлээ гэһэн дүн гаража ерэбэ. Теэд хэды үсөөншье һаа, буряадууднай амидаралай алишье һалбарида амжалта гарган ажалладаг юм. Түрэ засагта алба хэхэдээшье, олзын хэрэг эрхилхэдээшье, хүдөө ажахыда хүдэлхэдөөшье, ажалша бүхэриг абаритай, залан шууд зантай гэжэ суурхадаг. Эгээл иимэ нэгэ буряад үбгэн тухай зураглал «Буряад үнэн» сониноймнай хаягаар ерэбэ. 100 наһанайнгаа богоһо дээрэ зогсоһон Жүгдэрэй Дугарсүрэн абынгаа намтар басаганиинь бэшэжэ эльгээгээ. Тэрээнииень уншагшадайнгаа һонорто хүргэхэ зуураа, алибаа арадай юрэнхы түүхые хүнүүдэй намтараар дамжан бүридхэхэ арга байдаг гэжэ һануулая. Гурбан гүрэндэ түбхинэһэн буряадуудаймнай түүхэдэ сагаан толбонууд үсөөн бэшэ. Тиимэһээ үндэр наһатайшуулайнгаа намтар түүхэ шудалха, дурсалгануудыень хадуужа абаха, мүн тэдэнииень улам саашань дамжуулан хөөрэхэ гээшэ шухала гэжэ тэмдэглэлтэй.
Сэлэнгын аймагай байгуулагдаhаар 100 жэлэй ойн баярай хэмжээн соо Цайдам нютагай гэгээн түрэлтэ X-дугаар хамба лама Дампил Гомбоевто зорюулhан хүнгэн атлетикээр урилдаан байгша оной октябриин 21-дэ эмхидхэгдэнэ.
Уран хэлэн - нагасаhaa,
Уран гар - эсэгэhээ,
Ухаан бодол - гэртэхинhээ,
Урма баяр - хүүгэдhээ,
Ута наhaн - буянhaa,
Ажабайдал – нүхэрhөө
гэһэн арадаймнай сэсэн мэргэн үгэнүүд тон зүб. Он жэлнүүдэй ошохо бүри аба эжын һургаал заабаринууд улам һайнаар ойлгогдодог, сэгнэгдэдэг.
Дуушан, хүгжэмшэн, уран зохёолшо Вера Шобосоева өөрынгөө хэһэн ажал хэрэгтэй танилсуулна.
Ород гүрэн дотор 2023 он Багшын болон залан хүтэлэгшын жэл гээд тогтоогдонхой. Олон олон жэлдэ мэргэжэлээрээ хүдэлжэ, багшын нэрые үндэрөөр абаад ябаһан, үеһөө үедэ дамжуулһан хүнүүдтэ мүнөө гол анхарал хандуулагдана. Тиигэжэ Буряад Уласай Болбосоролой болон эрдэм ухаанай яаман багшанарай династинуудта зорюулагдаһан үзэсхэлэн бэлдээ. Түрүүшын харалга заншалта августын конференциин үедэ харуулагдаа бэлэй.
Октябриин һүүл багаар Ородой командна чемпионат эхиеэ абахань. Хоёрдохи жэлээ удаа дараалан Буряад Уласые хоёр команда түлөөлхэнь.
Буряадай мэдээжэ тамиршан Баир Омоктуев анха түрүүшынхиеэ өөрынгөө нэрэмжэтэ мүрысөө эмхидхэһэн байна. Уласай тэмсээнүүдтэ 23 наһа хүрөөдүй тамиршад тэрээндэнь хабаадаа.
Үльгэр домогоороо, түүхээрээ болон ажалша малша арад зоноороо баян хонгор hайхан Хориин аймагай эрхим басагадай нэгэн Нина Тожиловна Дашиева болоно. Нина Тожиловнада түрэһэн тоонто нютагынь, эхэ эсэгэнь дүрбэн тэгшэ, дүүрэн түгэс талаан бэлиг, эршэ хүсэ, эрмэлзэл үгэһэн байна.
Үшөө харуулха
3757
