Энэ наһандаа ажалайнгаа хэрэгээр хэһэн хөөрэлдөөнүүд яһала олон, янза бүриин байха. Газар дээрэ, агаарта, үндэр тушаалтай ноёд түшэмэлнүүдэй таһагта, элшэн сайднуудаар болон орохо гэргүй, ажабайдалай «оёорто» унаһан зонтой ушаржа хөөрэлдэхэ саг тушаалдаа. Харин эмээл мориндо мордожо, анха түрүүшынхиеэ хүнэй ажабайдал тухай асууха арга олдобо. Буряадай ажамидарал, ажабайдал тухай зосооһоонь мэдэхэ хүнтэй онсо хөөрэлдөөн болоо. Үнэн дээрэ энэ хүнэй ажабайдал нүүдэлшэнэй заншалһаа хайшаашье таһараагүй, тэрэл хэбээрээ үнгэрнэ. Буряадууд гээшэмнай тэрэл монголшууд болоно ха юм даа. Хойто захада байрлаһан монголшууд – талын нүүдэлшэд, табан хушуу малаа үсхэгшэд. Эгээл энэ аргаар мянгаад жэлэй туршада ажамидарһан нүүдэлшэд. Танилсажа хөөрэлдэһэн Пүрбэ энээнһээ ондоо ажабайдал мэдэхэгүй даа.
(Үргэлжэлэл. Эхиниинь урдахи дугаарта).
Байгша жэлдэ ехэ хура бороотой байжа, һархяагууд элбэгээр ургаба. Дэлхэй дээрэ эгээл урдын ба таабарита, амитад ба ургамал хоёрой хоорондохи зүйлнүүд – hархяагууд. Динозаврнуудhаа холо урид бии болоhон гэдэг.
(Үргэлжэлэл. Эхиниинь урдахи дугаарта). Тэрэ хэсүү сагта һаяхан түрэһэн нялха хүбүүн «шаад» гэжэ шангаар шашхаад, «ерээдүйн агуу баатар Бабжа-Барас бэеэрээ ерээб» гэжэ мэдүүлһэндэл, Хүхэльбын хүбшөөр дүүрэн сууряатуулаа, дохёолоо бэлэй.
Норжима Цыбиковагай Монгол ороной зүүн урда нютагаар аяншалгын дүнгөөр бэлдэгдэһэн зураглалнууд. (Үргэлжэлэл. Эхиниинь урдахи дугаарта)
Энэ ехэ хуралдаан буддын шажанай һургаал дэлгэрүүлгэдэ, соёлой харилсаануудай хүсөөр дэлхэйн буддын шажантанай болон улас түрэнүүдэй хоорондохи уласхоорондын харилсаануудые бэхижүүлгэдэ нүлөөлнэ. Буддын шажанай уласхоорондын түбүүдэй нэгэн, Оросой буддын шажанай түб – Буряад Уласай 100 жэлэй ой тэмдэглэлгын хэмжээ ябуулгануудай нэгэн болоо. Эндэ Буряад орон болон хуралдаанай удха шанар тухай хабаадагшадай хэдэн һанамжануудые дурадханабди.
Буряад ороной Толгойлогшо Буддын I Уласхоорондын хуралдаанда хабаадахаяа ерэһэн Хитадай буддын шажантанай эблэлэй түлөөлэгшэдтэй уулзаа.
Үреэл гээшые хэлэжэл байха хэрэгтэй – аргагүй ехэ элшэ хүсэтэй амаршалга гээшэ. Үреэлэй хүсэн шэнгэжэ, гэрлэжэ байһан залуушуулай ерээдүйень гэрэлтүүлэн, ута сагаан харгытай байлгаха гэжэ буряад зон этигэдэг.
XIII зуун жэлэй тэнһээ хойшо Толуйн гурбадахи хүбүүн Хүлэгү хари холын баруун-урда зүгэй туйлай ехэ газар дайдые эзэмдэн абаа. Инд мүрэнһөө Дундада ба Хара далай хүрэтэр, Энэдхэгэй далайһаа Кавказ ба Дунда Ази туласа Чингис хаанай аша Хүлэгү хун тайжын мэдэлэй газар болобо. Хожомынь Хүлэгү ильхаан гэгдээ (ильхаан – гүрэнэй нэгэ хубиие эзэлэгшэ).
Бүхы дэлхэй дээрэ эмхидхэгдэжэ байһан үндэһэн арадуудай хэлэнүүдэй 10 жэлдэ Эрхүү можо хабаадажа, түсэбөө һаяхана дуулгаба.
Манай нютагай бии болоһон тухай олон һанамжа бии. С.Цыреновэй, И.Цыреновэй гэршэлһээр иимэ түүхэ бии.
Хүнэй мэнгэ гээшэ бэедэ байһан толбо тэмдэг бэшэ, хүнэй хуби заяантай холбогдоһон байгаалиин үршөөл гээшэ.
Буряадай команданууд хэзээ хэзээнэйхиһээ олоор Бүхэроссиин мүрысөөнүүдтэ мүнөө жэл хабаадана. «Бурятия» гэһэн ехэшүүлэй команда түрүүшүүлэй тоодо ябалсана. Эдиршүүлнай мүнөө дээрээ – хойнохонуур. Басагаднай дунда зэргээр наадажа байнхай.
Буряад-Монголой АССР-эй байгуулагдахада, Верхнеудинск хотодо Агаарай флодой нүхэдүүдэй ниигэм гэһэн бүхэроссиин холбоондо дуратайшуул олоор орожо эхилээ. СССР гүрэнэй можо хизаарнуудта иимэ эмхинүүд хүдэлжэ, Верхнеудинск хотодо хүрөө. 1923 оной октябриин 17-до эмхидхэлэй түрүүшын суглаан болоһон байна. Түрүүшын хүтэлбэрилэгшөөр Михей Ербанов томилогдоо бэлэй. Эгээл энэ үдэр Буряадай Агаарай флодой түрэһэн үдэр гээд тоологдоно.
Хура бороо ехээр орожо, уһа мүрэнэй эрьеһээ гарахадань, Монголой 17 аймагуудай 53 нютаг үертэ абтаһан байха юм. Аяар 200 гаран ажаһуугшад өөрынгөө гэрһээ гаража, ондоо тээ ошоод, уһанай буухыень хүлеэжэ байгаа. Байгаалиин усалһаа боложо 14 хүн наһанһаа нүгшөө, 4-ниинь - Улаан-Баатар хотынхид юм.
Буряад Уласай ажаһуугшад сентябриин 12-һоо һамар нөөсэлхэ аргатай.
Августын гурбадахи амаралтын үдэр тэмдэглэгдэдэг Агаарай флодой үдэртэй дашарамдүүлан үмэнэ «Байгал» гэһэн уласхоорондын аэропортын юрэнхы захирал Дмитрий Гармаевтай уулзажа, ажая-буулгатайгаа танилсуулхыень дурадхаабди.
Эртэ урдын Персиин Рашид-ад-Динэй түүхэ бэшэгүүд, «Монголой нюуса тобшо» гэжэ номой баримтанууд ба Россиин эрдэмтэдэй шэнжэлэлгэнүүд дэлхэй доhолгогшо агууехэ Чингис хаанай Үбэр Байгалай хизаарта түрэhэн тушаа гэршэлнэ. Тэрэнь Ононой аймагта гү, али Агын тойрогой дэбисхэр дээрэ гү?