Чингис Хаанай үндэрлиг
Ниигэм
15 oct
Алтан мундарга» гэжэ һээр шаалгаар уласхоорондын мүрысөөндэ Ушарбай нютагай Чингис БАТОМУНКУЕВ илалта туйлажа, Абарга баатар болобо гэһэн мэдээсэл сахилгаан түргөөр Агын талаар таража, ушарбайнхид алдарта хүбүүгээ хүндэлэн ёһолхо гэжэ дууламсаараа, түрэһэн тоонто Ушарбай руугаа яаран ошобоб.
Майн 1-эй үдэр hара наранай элшээр ха¬лиhан хабарай hэбшээтэй, эршэмтэй хүн¬дэтэ ажалай hүлдэтэй, hүр жабхаланта жагсаалнуудай уряалаар зэдэлhэн, баян ургасын найдалай хэшэгээр даллаhан. Хабарай ба ажалай hайндэр бүхы дэлхэйгээр олоной хабаатай баяр ёhололто жагсаалнуудаар тэмдэглэгдэдэг. Дэлхэйн 142 гүрэнүүдтэ тэмдэглэгдэдэг ёhото үльгэр домогто hайндэр элдэб янзаар нэрлэгдэдэг заншалтай: Япондо – «Ажалда баярые хүргэлгын үдэр», Австралида – «Ажалай найман сагай үдэр», Хитадта ба Шри-Ланкада – «Ажалай үдэр»...
Анхандаа Ивалгын дасан ондоо тээ байһан гэжэ үсөөн зон мэдэдэг.
Людмила Будаева нарайлһанай һүүлээр гэртээ байха үедөө буряад хэлэ хүгжөөхэ асуудалда анхаралаа хандуулжа эхилээ.
Кызыл хотодо бодхоогдоһон дасан манай гүрэн соо эгээл томо гэжэ тоологдоно.
Июлиин 6-да Улаан-Үдэ хотодо XIV дүгээр Далай ламын түрэһэн үдэртэ зорюулагдаһан «Боди хүгжэм» гэһэн уласхоорондын фестиваль болохо. (6+)
Тон үсөө дайралдадаг энэ шубуунай уурхай Алхана уула шадархи ой соо олдоо. Энээнһээ урагша Зэдын ба Захааминай аймагуудта иимэ уурхайнууд ажаглагдаһан байна.
Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай дүүрэһээр, байгша ондо 78 жэл гүйсэбэ. Хэды олон жэл үнгэрбэшье, тэрэнэй сууряан дуулдаһаар. Майн 9-эй - Илалтын һайндэр манай Эхэ ороной нютаг бүхэндэ үргэн дэлисэтэйгээр тэмдэглэгдэдэг. Дэлхэйн арадые хүлгүүлһэн энэ дайн хүн бүхэнэй хуби заяанда өөрын нүлөө үзүүлһэн байха. Хэды олон баатар хүбүүднай дайшалхы талмай дээрэ унааб? Хэды олон сэрэгшэд һураггүйгөөр үгы болооб даа?
Буряад ороноймнай хүдөө ажахынуудта хони малай түл абалгын хаһа түлэг дундаа. Мухар-Шэбэрэй аймагай Һүхын Булаг гэһэн газарта нэмжыһэн “Шэнэ байдал” ажахыда табан хушуу малаа бултыень үсхэбэрилдэг. «Бүмбэгэр сагаан хониднай хурьгалаа. Ямаан эшэгэлээ. Адуумнай олон болоно. Сагаан эдеэгээ салгидуулһаар, үнеэд тугаллажа эхилээ. Энэ жэлэй түрүүшын ботогохон түрэжэ баярлуулба», - гээд, ажахын түрүүлэгшэ Батор ГАРМАЕВ урматайгаар хөөрэбэ.
Мүнөө газаамнай саһан хайлажа, үдэр бүри шахуу дулаан боложо байна. Тиихэдэнь хүдөө ажалшадаймнай унаһан малгайгаа абаха забгүй ажаллаха саг ерэбэ. Хонишод, малшад сүлөөгүй түлөө абажа байһаар. Харин таряашаднай түмэр унаануудаа болон зэр зэмсэгүүдээ заһабарилжа, газарайнгаа гэдэхые хүлеэнэ. Хүдөө ажал эрхилэгшэ залуу буряад хүбүүнэй ажал хүдэлмэри хэр зэргэ ябажа байһан тухай хөөрэлдэһэн байнабди.
Буряадаймнай тала дайдада түрэхэ хуби заяатай байһан, сагаан толгойтой казах үүлтэрэй 49 буха Монгол орон абаашагдаба. Аха дүү монгол арадаймнай үдхэжэ ябаа үхэр малнуудай үүлтэр һайжаруулха гэһэн хүнгэн бэшэ ажал тэдээндэ даалгагдахань. Энэ буянтай хэрэг «Уласхоорондын аралжаан болон гадаада наймаан» гэһэн түсэлэй аргаар бэелүүлэгдэбэ.
Түнхэнэй Үндэһэтэнэй хүреэлэндэ үнинэй саһата эрбэдэй хойноһоо харана, оршон байдалыень эрдэмтэд шэнжэлнэ. Һаяхана иишээ Алтай Уласай дэргэдэхи Сайлюгемскэ Үндэһэтэнэй хүреэлэнэй эрдэмэй болон аяншалгын талаар таһагай хүтэлбэрилэгшын орлогшо Денис Гуляев ерээ. Гол зорилгонь гэхэдэ, саһата эрбэдые шэнжэлхэ талаар дүй дүршэлөөрөө хубаалдалга.
Апрелиин 15-да Яруунын аймагай Үльдэргэ һууринда дэмбэрэлтэ үйлэ хэрэг болоо. Уншагшадай уурхай болохо номой сангай байшаниие һэльбэн шэнэлээд, нютагаархидайнгаа дулаахан дүхэриг соо нээгээ. Энэ хэрэг ударидан ябуулһан сомон дарга Э.Т. Жамбаловатай хөөрэлдөө эрхилһэн байнабди. Номой сан нээлгын баярай үмэнэ хэгдэһэн хөөрэлдөөгөө та олондоо дурадхахамнай.
Удхатай элидхэлнүүд. Г.Ц.Цыбиковэй түрэһөөр 150 жэлэй ойдо зорюулагдаһан олониитын суглаан Үндэһэтэнэй номой сан соо боложо үнгэрбэ. Нэн түрүүн Ородой географическа бүлгэмэй захилаар найруулан табигдаһан “Паломник особого назначения” гэһэн фильмһээ хэһэг харуулагдаа.
Апрелиин эхиндэ Буряад Уласта Росси дотор эгээл түрүүшынхиеэ «Банхар» гэhэн буряад-монгол үүлтэрэй нохойнуудай үзэсхэлэн үнгэрбэ. Тэрээндэ элдэб наhанай 36 банхарай хоорондоо мүрысэхэдэнь, монгол судьянар сэгнээ.
Мухар-Шэбэрэй аймагай пенсионернүүд элүүр энхэ байдалай түлөө шармайна. Апрелиин 20-до Сагаан-Нуурта аймагай наһатайшуулай спартакиада болохо.
Хүбэн саһан хайлажа, газарай хатахада, түймэрэй һүжэрхэ саг ерэбэ. Һаяхана хагда галдаһанһаа боложо, хүн зоной гэр байранууд түймэртэ абтахаяа байба. Тарбагатайн аймагта хүнэй газаахи байра байшангууд галай дүлэндэ абтажа, дууһан дүрөө. Бурхан хаража, ажаһуужа байгаа гэрынь галда абтаагүй.
Монгол ороной түлөөлэгшэд Буряад орон ерэжэ, хэдэн эмхинүүдтэ хүрэжэ, ажалтайнь танилсаба. «Ород Улас – Монгол орон» гэжэ нэрлэгдэһэн түсэлэй гаршаг доро айлшаар бууһан хүршэнэрнай Байгалай текстильнэ комбинат, «Shene skin» эмхи, «Ориентал Вэй» гэһэн нефрит гэхэ гү, али ногоон шулуу үйлэдбэрилдэг фабрикын ажал хараба.
Ород Уласай Юрэнхылэгшэ Владимир Путинай зарлигаар Буддын шажанай заншалта Сангхын хамба лама Дамба Аюшеев Хүндэлэлэй орденоор шагнагдаба. Энээн тухай Юрэнхылэгшын гар табилгатай зарлиг мартын 27-до хэблэгдэһэн юм.
Зунай сагта хүнүүдэй, амитадай, байгаалиин ба юртэмсын нэгэдэлэй амин илангаяа хурса тодоор мэдэрэгдэдэг. Түрэл байгаалиин энгэртэ нэмжыhэн модод, hалбарhан сэсэгүүд, hэрбэгэнэлдэhэн эрбээхэйнүүд, жэгүүртэ шубууд…Эндэ нэгэшье үлүү юумэн үгы: хорхой шумуул, үрмэдэhэ ногоон, ан арьяатан – бүгэдэ дээдын табисуурай заяанай үүргэтэй.
Үшөө харуулха
3759
